واکاوی — ۲۱ شهریور ۱۴۰۵

دولت ایران قیمت بخشی از بنزینِ مصرفیِ بالاتر از سهمیه را دو برابر و به لیتری حدود چهار سنت رسانده است. مینت یادآور می‌شود که این رقم در مقایسه با جهانی ناچیز به نظر می‌رسد؛ اما با توجه به این که بسیاری از درآمدهای ماهانه در ایران اندکی بیش از صد دلار است، پر کردن باک پس از پایان سهمیه‌ی ارزان برای خودرو حدود دو دلار و برای کامیون نزدیک پنج دلار هزینه دارد. پالایشگاه‌های آسیب ‌دیده، محاصره، کم‌بود در جایگاه‌ها و بار مالی یارانه، زمینه‌ی تصمیم دولت بوده‌اند.

افزایش قیمت با اعتراض‌های پراکنده هم‌راه شده است. حدود ۱۲۰ راننده‌ی تاکسی در کرمان تجمع نموده، رانندگان اسنپ در چند شهر دست از کار کشیدند و رانندگان در اراک و سمنان نیز اعتراض کرده‌اند. بنا بر گزارش، اسنپ حدود سه میلیون راننده دارد. کامیون‌داران مهران هم در اواخر اوت اعتصاب یک ‌روزه داشته‌اند و در بندرعباس نیز درباره‌ی گسترش اعتراضات هشدارهایی داده شده است. هم‌زمان، ریال در برابر دلار از ۲٫۳ میلیون گذشته و تورم مواد غذایی در اوت ۱۲۸ درصد گزارش شده است. مقاله، نمونه‌هایی از افزایش ۲۵۰ درصدی اجاره در پنج سال، خرید قسطی مواد غذایی و حتی پرداخت چهارمرحله‌ای کرایه‌ی تاکسی را هم ثبت کرده است.

نارندرا مودی و مسعود پزشکیان در حاشیه‌ی اجلاس بریکس برای دومین بار در کمتر از دو هفته، دیدار کردند. دیدار پیشین آنان ۹ شهریور در نشست سازمان هم‌کاری شانگهای در بیشکک انجام شده بود و این نخستین سفر پزشکیان به هند در مقام رییس ‌جمهور به‌شمار می‌رود. محور گفت‌وگو، جنگ غرب آسیا، آزادی دریانوردی و تجارت، ایمنی دریانوردان، اتصال منطقه‌ای و حفظ منافع هند در بندر چابهار بوده است.

اکونومیک تایمز گزارش داده که رهبران دو کشور از آغاز جنگ سه بار تلفنی درباره‌ی تنگه‌ی هرمز و گذار کشتی‌ها صحبت کرده‌اند. بنا بر این گزارش، پنج ماه مذاکره کمک کرده تا کشتی‌های تجاری عازم هند از مسیر بگذرند. برای دهلی، چابهار حلقه‌ای برای دست‌رسی به افغانستان و آسیای مرکزی است که امکان دور زدن پاکستان را فراهم می‌کند. برای تهران نیز سرمایه و بار ترانزیتی هند، در شرایط محاصره و آسیب زیرساختی، یک منبع درآمد و ابزار سیاسی است. دو طرف روابط را «بسیار خوب» توصیف کردند؛ اما آزادی گذار از تنگه‌ی هرمز هم‌چنان به نتیجه‌ی رویارویی ایران و آمریکا و تفاهم با دولت‌های خلیج فارس وابسته است.

منابع: وال‌استریت ژورنال، فایننشال تایمز، اکونومیک تایمز، فایننشال اکسپرس، تایمز آو ایندیا، پایونیر، گاردین و ژاپن تایمز

گزارش ۱۵۴صفحه‌ای شرکت آنتروپیک، چند نمونه از استفاده‌ی نظامی و امنیتی از مدل «کلود» را شرح می‌دهد. به گفته‌ی شرکت، یک گروه مرتبط با ایران، داده‌های فرستنده‌های کشتی، تصاویر نظامی و تصاویر تجاری ماهواره‌ای را کنار هم گذاشته بوده تا جابه‌جایی ناوهای آمریکایی و نقاط ضعف ارتباطی آنها را بررسی کند. گروهی در شمال یمن نیز برای نرم‌افزار هدایت، ناوبری و کنترلِ موشک بالستیک چندمرحله‌ای، موشک‌های دیگر و رایانه‌ی پرواز تلفن‌محور کمک خواسته بوده است. محافظ‌های مدل، بخشی از درخواست‌ها را متوقف کرده‌اند؛ اما این روند را در مورد همه انجام نداده‌اند. گویا آنتروپیک حساب‌ها را بسته و اطلاعات را با دولت‌ها در میان گذاشته است.

موارد دیگر، شامل کوشش برای پژوهش زیستیِ تسلیحاتی، عملیات منتسب به چین علیه اویغورها و روزنامه‌نگاران مهاجر و کارزار مرتبط با روسیه بوده است. ژاپن تایمز نیز نوشته که شبکه‌هایی در فاصله‌ی مه تا ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ برای تقلید خروجی کلود، حدود ۱۵۱ میلیون مبادله‌ی متنی انجام داده‌اند و در اوج، روزانه سه میلیون درخواست از بیش از ۳۵۰۰ حساب جعلی عبور کرده است. ادعایی که آنتروپیک آن را به بازیگران چینی نسبت داده است.

آژانس بین‌المللی انرژی دیگر انتظار ندارد تنگه‌ی هرمز تا پایان ۲۰۲۶ به روی کشتی‌رانی عادی باز شود. این نهاد، افت تقاضای جهانی نفت در سال جاری را ۲٫۵ میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند. در گزارش قبلی، افت ۱٫۶ میلیون بشکه‌ای و عادی ‌شدن گذار از تنگه تا پایان سال فرض شده بود. آژانس می‌گوید بن‌بست مذاکره‌ی آمریکا و ایران، ادامه‌ی اختلال صادرات خلیج فارس و رکورد قیمت فرآورده‌ها —به‌ویژه گازوییل— مصرف‌کنندگان حساس به قیمت را وادار به کاهش استفاده می‌کند.

تقاضا در ۲۰۲۷ فقط ۲٫۶ میلیون بشکه در روز بازیابی شده و کمی بالاتر از سطح ۲۰۲۵ خواهد ایستاد. از همین رو آژانس دو سال را «دوره‌ی از دست ‌رفته» برای رشد تقاضای نفت نامیده است. تولید جهانی در اوت ۱٫۶ میلیون بشکه در روز کم شد و به اندکی بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه رسید؛ زیرا بیش از ده میلیون بشکه از تولید روزانه‌ی خلیج فارس هم‌چنان متوقف مانده بود. عرضه‌ی کل سالانه نیز ۵٫۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و بازیابی منطقه تا ۲۰۲۷ عقب افتاده است. حمله‌های اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز صادرات آن کشور را طی یک ماه، ۴۱۰ هزار بشکه در روز پایین آورد و به کمترین سطح از ۲۰۱۸ رساند.

از ۴۰۰ میلیون بشکه ذخیره‌ای که قرار بود برای آرام‌کردن بازار آزاد شود، تا اوت ۳۲۰ میلیون بشکه وارد چرخه شده بود؛ اما آهنگ آزادسازی از ۹۰ میلیون بشکه در مه به ۲۰ میلیون در ماه اخیر رسید. برنت در هفته تا نزدیک ۱۱۰ دلار بالا رفت و سپس حوالی ۱۰۵ دلار نشست. آژانس هشدار می‌دهد پالایش جهانی در مرز ظرفیت است و راه کوتاه ‌مدت خاصی برای جلوگیری از کاهش عرضه‌ی فرآورده‌ها وجود ندارد.

منابع: ایژین ایج، بیزنس استاندارد، شیکاگو تریبیون، کلگری هرالد، نشنال پست، گلوب اند میل، نیویورک تایمز، نیویورک دیلی نیوز، نیویورک پست، وال‌استریت ژورنال، واشنگتن پست، لس‌آنجلس تایمز، فایننشال تایمز ـ خاورمیانه، گاردین، فرانکفورتر آلگماینه، فری پرس ژورنال، گریتر کشمیر، هندوستان تایمز، استیتسمن و اکونومیک تایمز

حملات پهپادی پیاپی از خاک عراق، خط لوله‌ی شرق به غرب عربستان را متوقف کرد. مسیری حدود ۱۲۰۰ کیلومتری که نفت را از خلیج فارس به بندر ینبع در دریای سرخ می‌رساند و ظرفیت اسمی آن تا هفت میلیون بشکه در روز اعلام شده است. وزارت انرژی عربستان از خسارت و مجروح ‌شدن افرادی خبر داد و گفت ریاض به درخواست بغداد فعلا از پاسخ نظامی مستقیم خودداری کرده است. نخست ‌وزیر عراق دستور تحقیق داد. تصاویر حرارتی ماهواره‌ای ناسا نیز نقاطی را نشان داده که می‌تواند با آتش‌سوزی در مسیر خط لوله سازگار باشد. حمله‌ی پیشین حدود ۷۰۰ هزار بشکه از ظرفیت روزانه کاسته بود و ظرف چند روز ترمیم شد؛ این بار دامنه‌ی خسارت، تا هنگام انتشار روزنامه‌ها روشن نبوده است.

هم‌زمان، نیروهای حوثی جزیره‌ی پریم یا میون در باب‌المندب و نقاطی از ساحل غربی یمن، از جمله ذباب و مخا را تصرف کردند. تسلط بر جزیره‌ای که کانال‌های عبور این تنگه را تقسیم می‌کند، امکان اخلال هم‌زمان در دریای سرخ و مسیر کانال سوئز را افزایش می‌دهد. وال‌استریت ژورنال نوشت محمد بن‌سلمان از دونالد ترامپ کمک نظامی خواسته؛ اما رییس ‌جمهور آمریکا با حمله مخالفت کرده است. نفت برنت از ۱۰۴ دلار گذشته و برخی تحلیلگران، با شرط تداوم اختلال، مسیر ۱۲۰ دلار را محتمل دانستند. دولت‌های خلیج فارس نیز برای نشست در صلاله‌ی عمان و طرحی موقت درباره‌ی ورود کشتی‌ها از آب‌های ایران و خروج از آب‌های عمان آماده می‌شوند.

منابع: دیلی میل، تایمز، نیویورک تایمز، نیویورک تایمز بین‌المللی، گاردین ژورنال، گاردین و ایندیپندنت

بریتانیا، کانادا و فرانسه، ممنوعیت یا محدودیت تجارت با کالاهای تولید شهرک‌های اسراییلیِ کرانه‌ی باختری را اعلام کردند. اد میلیبند، وزیر خارجه‌ی بریتانیا، این تصمیم را به غیرقانونی ‌بودن شهرک‌ها، خشونت شهرک‌نشینان و خطر پاک‌سازی قومی پیوند داده است. کانون اختلاف، از جمله طرح «ای‌وان» در شرق بیت‌المقدس است. طرحی حاوی مناقصه‌ی حدود ۳۴۰۰ واحد مسکونی در مساحتی نزدیک به ۱۲ کیلومتر مربع که منتقدان می‌گویند پیوستگی کرانه‌ی باختری را قطع و امکان دولت فلسطینی را تضعیف می‌کند. بزالل اسموتریچ نیز این طرح را وسیله‌ای برای دفن ایده‌ی دولت فلسطینی توصیف کرده است.

تایمز نوشت شمار شهرک‌نشینان از پیمان اسلو در ۱۹۹۳ تقریبا سه برابر شده و به حدود ۷۰۰ هزار نفر رسیده است. به گزارش این روزنامه، با استناد به آمار سازمان ملل، از آغاز جنگ غزه بیش از ۱۱۰۰ فلسطینی، از جمله ۲۴۶ کودک، به دست شهرک‌نشینان یا نیروهای اسراییلی کشته شده‌اند که حدود ۸۰ نفر از آنان در سال جاری جان باخته‌اند. دیلی میل در مقابل، پی‌آمد فوری تحریم بر ۱۷هزار و ۶۰۰ کارگر فلسطینیِ شاغل در شهرک‌ها را برجسته کرده است. یک مرکز صنعتی هفت ‌هزار کارگر دارد و کارخانه‌ای غذایی با ۳۵۰ کارگر فلسطینی، از کاهش روزهای کار خبر داده است.

مجمع عمومی سازمان ملل ۲۷ نوامبر را «روز جهانی حذف ازدواج کودک، زودهنگام و اجباری» نام‌گذاری کرده است. سیرالئون با نقش‌آفرینی فاطمه مادا بیو، قطع‌نامه را پیش برد و ۶۷ کشور از آن حمایت کردند. اَوِنیو میل این تصمیم را به کارزار «هندِ عاری از ازدواج کودک» که دولت هند در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ آغاز کرد و شبکه‌هایی مانند «ائتلاف ازدواج عاری از کودک» در آن فعال‌اند، پیوند می‌دهد.