واکاوی — ۱۸ آبان ۱۴۰۵

دانش‌جویان معترض در دانشگاه‌های ایران با موج تازه‌ای از احضار به کمیته‌های انضباطی، تعلیق و اخراج روبه‌رو شده‌اند. گزارش روزنامه‌ی شیکاگو تریبون حاوی این است که بازگشایی دانشگاه‌ها پس از ماه‌های جنگ، با تشدید نظارت بر فعالیت سیاسی دانشجویان هم‌راه بوده است.

یکی از دانشجویان علوم اجتماعی به خبرنگار گفته که پس از شرکت در تجمع اعتراضی، در مقابل هیاتی ایستاده که نماینده‌ی رهبر جمهوری اسلامی و مسوولان امنیتی دانشگاه در آن حضور داشته‌اند. پرسش‌ها حتا به واکنش شخصی او به کشته ‌شدن علی خامنه‌ای در حملات آغاز جنگ کشیده شده است. این شیوه، رسیدگی انضباطی را به ابزاری برای تحمیل وفاداری سیاسی تبدیل می‌کند.

به گفته‌ی فعالان دانش‌جویی، دست ‌کم ده دانشجو در دانشگاه تهران و ده نفر در دانشگاه امیرکبیر اخراج شده‌اند. در دانشگاه شریف نیز بنا بر گفته‌ی یک نماینده‌ی دانشجویی، پرونده‌ی حدود ۲۵۰ دانشجو بررسی شده است. دامنه‌ی مجازات‌ها از تعلیق و محرومیت آموزشی تا پی‌آمدهای شغلی و تهدیدهای خارج از دانشگاه امتداد دارد.

گزارش، نقش حراست، بسیج دانشگاهی و نمایندگان نهادهای حکومتی را در شناسایی و پی‌گیری دانشجویان برجسته کرده است. دانشجویانی که با خبرنگار روزنامه گفت‌وگو کرده‌اند، از فشار برای پذیرش خطا و پس‌گرفتن مواضع اعتراضی سخن گفته‌اند. به‌این‌ترتیب، سازوکار انضباطی، در جهت تسلط بر بیان عقیده و امکان تداوم فعالیت جمعی، شکل گرفته است.

وابستگیِ ادامه‌ی آموزش و دست‌رسی به شغل به میزان هم‌راهی با حاکمیت سیاسی، دانشگاه را به بخشی از سازوکار کنترل اجتماعی تبدیل خواهد کرد. با وجود این فشارها، گزارش از استمرار اعتراض برخی دانشجویان خبر داده است. نشانه‌ای که محدودیت توان دستگاه‌های انضباطی برای پایان ‌دادن به مخالفت را آشکار می‌کند.

منبع: شیکاگو تریبون، بخش B، ص. ۳؛ امیرحسین راجی، «Pressure ratchets up on Iranian students».

دونالد ترامپ روز ۸ نوامبر گفت تا زمانی که مذاکرات برای پایان جنگ با ایران در حال پیش‌رفت است، صدور دستور حملات گسترده را بسیار بعید می‌داند. بااین‌حال، گزارش یو‌اس‌ای تودی، نشان می‌دهد که هم‌زمان با این اظهار نظر، برخوردهای نظامی در اطراف تنگه‌ی هرمز و دریای عمان ادامه داشته است. بنابراین، کاهش احتمال حمله‌ی مجدد، با پایان عملیات دریایی یا دست‌یابی به توافق، یک‌سان نبوده است.

ارتش آمریکا اعلام کرده که یک کشتی تجاری را هنگام تلاش برای عبور از محاصره در دریای عمان از حرکت بازداشته است. در سوی دیگر، مقام‌ها و رسانه‌های ایرانی از آسیب ‌دیدن چند شناور در تنگه‌ی هرمز خبر داده‌اند.

از زمان آغاز حملات آمریکا و اسراییل به ایران در فوریه‌ی ۲۰۲۶، تردد دریایی و صادرات انرژی با محدودیت‌های گسترده روبه‌رو شده است. در این میان، عراق نیز هزینه‌ی سنگینی پرداخته است. فواد حسین، وزیر خارجه‌ی عراق، زیان‌های کشورش از جنگ و اختلال صادرات نفت را ۶۰ میلیارد دلار اعلام کرده است. به گفته‌ی مقام‌های عراقی، صادرات نفت این کشور از حدود ۲٫۶۵ میلیون بشکه در روز در سپتامبر به حدود ۳٫۵ میلیون بشکه در اکتبر بازگشته است.

در عرصه‌ی دیپلماتیک، قطر هم‌چنان میانجی گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن است. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته که پیشنهاد هسته‌ای ایران از طریق دوحه به آمریکا منتقل شده است. ایران لغو تحریم‌ها، دست‌رسی به دارایی‌های مسدود شده و جبران خسارت جنگ را از موضوع‌های ضروری گفت‌وگو دانسته و واشنگتن در مقابل، خواستار قرار گرفتن پرونده‌ی هسته‌ای در مرحله‌ی نخست مذاکرات شده است.

منبع: یو‌اس‌ای تودی، صفحه‌ی ۲۸ فایل؛ رویترز، «Trump says he is unlikely to order new Iran strikes if talks progress».

ممکن است افزایش فشار نظامی و اقتصادی بر ایران، گروه‌های مسلح عراقی نزدیک به تهران را به واکنش وادارد. تحلیل روزنامه‌ی جروزالم پست توضیح داده که محدودیت‌های تازه‌ی آمریکا و احتمال کاهش مسیرهای تامین مالی و تدارکاتی، روابط این گروه‌ها با دولت عراق را نیز پرتنش‌تر کرده است.

گزارش، به اختلاف میان محمد شیاع السودانی و شبکه‌هایی در ساختار حشدالشعبی اشاره می‌کند. السودانی کوشیده است کنترل دولت بر فعالیت گروه‌های مسلح را تقویت کند و برخی فرماندهان و جریان‌های نزدیک به ایران، فشارهای آمریکا را تهدیدی علیه موقعیت خود شمرده‌اند. بعضی این گروه‌ها در گذشته در درگیری با نیروهای آمریکایی نقش داشته‌اند و اکنون نیز نسبت به تحولات جنگ حساس‌اند.

موقعیت حشدالشعبی پیچیده‌تر از یک سازمان کاملا بیرون از دولت است. گروه‌های وابسته به آن در مناسبات رسمی امنیتی عراق حضور دارند؛ اما اختلاف درباره‌ی میزان استقلال فرماندهان، نفوذ خارجی و پاسخ‌گویی به نهادهای سیاسی ادامه داشته است. همین وضعیت می‌تواند تصمیم‌های دولت بغداد را در برابر گروه‌هایی که هم ظرفیت نظامی دارند و هم جایگاه نهادی، دشوار کند.

تحلیل روزنامه به پیوندهای مالی، قراردادهای تجاری و شبکه‌های نفوذ این جریان‌ها نیز اشاره کرده است. در این ساختار، فشار اقتصادی خارجی، رقابت بر سر قراردادها، درآمدها و حوزه‌های نفوذ را نیز تغییر حواهد داد.

گره اصلی در این است که دولت عراق تا چه اندازه می‌تواند درباره‌ی امنیت، منابع و سیاست خارجی خود تصمیمی مستقل از رقابت قدرت‌های منطقه‌ای بگیرد. هرچه جنگ ایران بیشتر به روابط اقتصادی و امنیتی عراق سرایت کند، هزینه‌ی این چندگانگیِ اختیار برای نهادهای عمومی و جامعه‌ی عراق نیز بیشتر خواهد شد.

منبع: جروزالم پست، ص. ۴؛ سث جی. فرانتزمن، «As Iran feels pressure, Iraqi militias may lash out».

گلوب اند میل به نقل از آسوشیتدپرس گزارش داده‌ که رییس ‌جمهور اسراییل، اسحاق هرتزوگ، گادی آیزنکوت را پس از انتخابات ۲۷ اکتبر مامور تشکیل دولت کرده است.  این ماموریت به معنای انتخاب قطعی نخست‌وزیر آینده نبوده و او ۲۸ روز فرصت دارد ائتلافی بسازد و می‌تواند دو هفته نیز این بازه را تمدید کند. تا تشکیل کابینه، دولت بنیامین نتانیاهو در وضعیت سرپرستی باقی خواهد ماند.

هیچ‌ یک از بلوک‌های رقیب، اکثریت قابل اتکایی در کنست ندارند. احزاب عربی به دلیل مشارکت انتخاباتی بالاتر، جایگاه مهم‌تری پیدا کرده‌اند؛ اما هم‌کاری با آنان برای بعضی احزاب شریک آیزنکوت، نوعی تابو است. حزب «اسرایییل خانه‌ی ما» مخالفتش را با ائتلاف رسمی با احزاب عرب اعلام کرده و در مقابل، فهرست مشترک از امکان حمایت بیرونی سخن گفته است.

بر سر معافیت‌های خدمت نظامیِ بخش‌هایی از جامعه‌ی فوق‌ارتدوکس نیز شکافی جدی وجود دارد. برخی احزاب مخالف خواهان پایان معافیت‌ها هستند؛ اما گروه‌های مذهبی از حفظ آن‌ها دفاع می‌کنند. از آن‌جا که ممکن است جلب طرف‌داری این گروه‌ها برای ساختن اکثریت ضروری باشد، وعده‌های انتخاباتی نیز با محاسبات تشکیل دولت وارد تناقض شده‌اند.

در پسِ مذاکرات، جنگ غزه، درگیری‌های منطقه‌ای و جنگ تمام ‌نشده با ایران، قرار دارند. گزارش نشان داده که آرایش کابینه‌ی آینده ممکن است تصمیم‌های جنگ و سیاست خارجی را تحت تاثیر قرار دهد؛ اما هیچ نتیجه‌ی قطعی درباره‌ی پایان یا تشدید این منازعات از ماموریت آیزنکوت برنمی‌آید.

منبع: گلوب اند میل، ص. A5؛ ملانی لیدمن و جووانا دل‌اورتو، «Eisenkot gets chance to form government in Israel».

گلوب اند میل، سرگذشت داوطلبان کانادایی‌ای را بازخوانی کرده که در سال ۱۹۳۷ برای دفاع از جمهوری اسپانیا در برابر نیروهای فرانکو به اروپا رفتند. حدود هزار و پانصد کانادایی در این نبرد شرکت کردند و بسیاریشان در جبهه‌ها جان باختند. آنان در واحدی موسوم به گردان مک‌کنزی–پاپینو سازمان‌دهی شده بودند. نامی که برگرفته از دو چهره‌ی مطرح شورش‌های تاریخی کانادا بوده است.

یکی از آنان یاکوب اوکونسکی، کارگر معدنِ لهستانی–اوکراینی‌تبارِ ساکن آلبرتا، بوده که در جبهه‌ی تروئل و سپس نبرد ابرو زخمی شد. گزارش از طریق اسناد و خاطرات خانوادگی، نشان می‌دهد جنگ برای بازماندگان با پایان درگیری تمام نشد. آثار جسمی و روانی نبرد و دشواری بازگشت به کار و زندگی، در سال‌های بعد نیز ادامه یافت.

دولت کانادا هنگام بازگشت این داوطلبان، به جای تجلیل، آنان را با فشار سیاسی روبه‌رو کرد. قانون ممنوعیت شرکت در جنگ خارجی، محدودیت گذرنامه، خطر بازداشت و نظارت پلیسی را به هم‌راه داشت. شماری از داوطلبان به‌سبب پیوند با جنبش کمونیستی در فهرست سیاه قرار گرفتند. آنان با طعنه خود را «ضدفاشیست‌های زودهنگام» نامیدند؛ زیرا کانادا اندکی بعد علیه همان قدرت‌های فاشیستی وارد جنگ شد.

نباید فراموش کرد که یادبود حقیقی در شعارها و ستایش‌های موهوم از شجاعت برقرار نخواهد شد؛ بلکه باید محرومیت‌ها و هزینه‌هایی که همین افراد پس از بازگشت به کشورشان تحمل کردند نیز ثبت و بازخوانی شود.

منبع: گلوب اند میل، ص. A1 و A19؛ راد میکلبرگ، «Decades on, a battalion’s ‘premature anti-fascists’ get their belated salute».

سقوط یک بانک خصوصی بزرگ در پاراگوئه، هم‌راه با بحران سیاسی ناشی از برکناری رییس‌ جمهور، تصویری پیچیده‌تر از روایت موفقیت اقتصادی این کشور ارایه کرده است. گزارش مندرج در نسخه‌ی آمریکایی فایننشال تایمز، رابطه‌ی میان ثبات کلان اقتصادی، نظارت مالی و اعتماد عمومی را در شرایط بحران بررسی کرده است.

پاراگوئه با اتخاذ سیاست‌های نئولیبرالی، طی سال‌های اخیر با مقررات‌زدایی جهت جذب سرمایه‌ی خارجی، توانسته بود توجه سرمایه‌گذاران را جلب کند. برخورداری از انرژی نسبتا ارزان و برخی بخش‌های صادراتی نیز به این تصویر کمک کرده بود. بااین‌حال، ورشکستگی بانک اونو، یکی از موسسات مالی خصوصی، مشکلاتی را آشکار کرد که برامده از ساختار سرمایه‌دارانه‌ی موجود بوده و در شاخص‌های کلان اقتصادی پوشانده شده بودند.

فروپاشی بانک، دارایی‌های شمار زیادی از سپرده‌گذاران را در معرض خطر قرار داد و پرسش‌هایی درباره‌ی عمل‌کرد نهادهای نظارتی ایجاد کرد. مقام‌های پولی تلاش کردند از گسترش بی‌اعتمادی به سایر موسسات مالی جلوگیری کنند؛ اما محدودیت تضمین سپرده‌ها به این معنی است که همه‌ی زیان‌های احتمالی الزاما از طریق تبلیغات جهت جلب حمایت عمومی جبران نخواهد شد.

هم‌زمان، بحران سیاسی به برکناری سانتیاگو پنیا، رییس ‌جمهور پیشین، انجامید. گزارش به اعتراض‌های عمومی و اتهام‌های مطرح ‌شده درباره‌ی فساد و ارتباط میان قدرت سیاسی و منافع اقتصادی اشاره کرده است.

بانک مرکزی اعلام کرده که برای مهار بحران مالی اقدام‌هایی انجام داده و تلاش کرده تا اعتماد سپرده‌گذاران را حفظ کند. با این وجود، بحران نشان می‌دهد که اعتبار یک نظام بانکی تنها به شاخص‌های رشد و رتبه‌بندی اعتباری کشور وابسته نیست و کیفیت نظارت، شفافیت مالکیت و توان پاسخ‌گویی نهادهای مسوول نیز اهمیت دارد. مواردی که سیاست‌های نئولیبرالی، پیاپیش آنان را حذف کرده بودند.

منبع: فایننشال تایمز، نسخه‌ی آمریکا، ص. ۴؛ سیارا نوجنت و چارلز پارکینسون، «Cracks begin to emerge in success story of Paraguay».