واکاوی — ۸ مهر ۱۴۰۵

ارزش ریال ایران روز سه‌شنبه به رکورد تازه‌ای رسید و در تهران هر دلار آمریکا با بیش از ۲٫۵ میلیون ریال معامله شد. رکورد قبلی، ۲٫۲ میلیون ریال به ازای هر دلار، تنها ۲۷ روز پیش در ۲ سپتامبر ثبت شده بود. عرب تایمز، با استناد به آسوشیتدپرس، تشدید فشار اقتصادی را در پی جنگ، محاصره دریایی آمریکا علیه صادرات نفت ایران و تحریم‌های تازه، گزارش کرده است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفته که مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا برای بازگشایی تنگه‌ی هرمز «جدی‌تر» شده و تمرکز کنونی «صرفا بر تنگه‌ی هرمز» است. میانجی‌های قطری قرار است موضوع را بار دیگر با طرف آمریکایی مطرح و پاسخ واشنگتن را به تهران منتقل کنند. گریتر کشمیر نیز گزارش داده که میانجی‌ها در حال تلاش برای توافقی هستند که در مرحله‌ی نخست به بازگشایی تنگه‌ی هرمز و رفع محاصره‌ی آمریکا بیانجامد؛ اما زمان‌بندی رفع تحریم‌ها و پرونده‌ی هسته‌ای، هم‌چنان از موانع اصلی است.

قطر اعلام کرده میانجی‌گری میان آمریکا و ایران ادامه دارد و هدف، نزدیک ‌کردن مواضع دو طرف و رسیدن به راه‌حلی است که از ادامه‌ی جنگ جلوگیری کند. ماجد الانصاری، سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی قطر، گفته که در روزهای اخیر نشست‌ها و تبادل پیام‌های متعددی انجام شده و دوحه در کنار تلاش‌های پاکستان، ارتباط میان تهران و واشنگتن را تسهیل می‌کند. قطر هم‌زمان خواستار چارچوب امنیتی منطقه‌ای مبتنی بر عدم تجاوز و هم‌زیستی میان ایران و کشورهای خلیج فارس شده است.

گلف تایمز نوشته که محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی گفته توافق دیپلماتیک میان ایران و آمریکا نه فقط برای منطقه، بلکه برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد و در نهایت، این کشورهای خلیج فارس و ایران هستند که همسایه باقی خواهند ماند. سعودی گازت نیز گزارش داده دونالد ترامپ ادعای مطرح ‌شده درباره‌ی آمادگی واشنگتن برای کاهش تحریم‌ها و آزادسازی منابع مسدود شده‌ی ایران در ازای امتیازهای هسته‌ای را رد کرده است. رویترز اکنون گزارش داده گفت‌وگوها بر نسخه‌ای از طرح هفت‌روزه‌ی اعتمادسازی ایران متمرکز شده و اختلاف اصلی به ترتیب اجرای گام‌های دو طرف رسیده است.

فایننشال تایمز نوشته که اتحادیه‌ی اروپا از آغاز جنگ آمریکا و ایران برای واردات همان حجم سوخت فسیلی، حدود ۱۰۰ میلیارد یورو بیش‌تر از قبل هزینه کرده است. دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه‌ی اروپا، این رقم را نشانه‌ی افزایش فشار قیمت انرژی دانسته و کشورهای عضو با هماهنگی آژانس بین‌المللی انرژی، در حال بررسی آزادسازی بخش دیگری از ذخایر راه‌بردی نفت هستند. فاتح بیرول، مدیر آژانس نیز گفته ممکن است در صورت تشدید بیش‌تر اختلال قیمت‌ها، آزادسازی دوباره‌ای صورت گیرد.

گزارش می‌گوید افزایش هزینه‌ی سوخت بار دیگر وابستگی اروپا به واردات انرژی را برجسته کرده است. به‌ویژه در آستانه‌ی زمستان و در شرایطی که تهدید دولت آمریکا به محدود کردن صادرات دیزل نیز بر نگرانی‌های بازار افزوده است. هم‌زمان، شماری از دولت‌های اروپایی درباره‌ی دریافت مالیات بر سودهای اضافی شرکت‌های نفت و گاز گفت‌وگو می‌کنند تا بخشی از هزینه‌ی افزایش قیمت انرژی را جبران کنند.

نیویورک‌تایمز نوشته در ماه سپتامبر روزانه به‌طور متوسط حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده و هم‌زمان، حدود شش میلیون بشکه‌ی دیگر از نفت کشورهای خلیج فارس نیز از مسیرهایی خارج شده که تنگه را دور می‌زنند. پیش از آغاز جنگ با ایران در پایان فوریه، مجموع صادرات منطقه از تنگه‌ی هرمز و مسیرهای جای‌گزین، حدود ۱۹ میلیون بشکه در روز بوده است.

برآورد شرکت‌های ره‌گیری نفت‌کش‌ها یک‌سان نیست. تانکرترکرز عبور نفت خام از تنگه‌ی هرمز در سپتامبر را ۷.۴ میلیون بشکه در روز برآورد کرده و کپلر رقم بالاتری ارایه داده است. سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز گفته از آغاز جنگ، ۸۵ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند و ۲۴ دریانورد جان باخته‌اند. نیویورک‌تایمز نتیجه گرفته که حجم صادرات افزایش یافته؛ اما عادی ‌شدن رفت‌وآمد هنوز تحقق نیافته است.

نیروهای آمریکا پس از بیش از دو دهه حضور نظامی، خروج از آخرین پایگاه‌های خود در عراق را تکمیل کرده‌اند. تصمیم خروج در سال ۲۰۲۴ و در دوره‌ی جو بایدن، نهایی شده بود و دولت دونالد ترامپ آن را در شرایط کنونی جنگ میان آمریکا و ایران اجرا کرده است. گروه‌های مسلح هم‌سو با ایران، خروج را «پیروزی» معرفی کرده‌اند؛ اما مقام‌ها و تحلیلگران عراقی درباره‌ی بازگشت فعالیت هسته‌های داعش و افزایش نفوذ گروه‌های مسلح خارج از ساختار رسمی دولت هشدار داده‌اند.

گلف تایمز نوشته که حدود ۴۵۰۰ نیروی آمریکایی طی جنگ‌ها و عملیات‌های دو دهه‌ی گذشته در عراق کشته شدند. آمریکا پس از خروج در سال ۲۰۱۱، چند سال بعد برای مقابله با داعش دوباره به عراق نیرو فرستاد. گزارش تاکید می‌کند که عراق در سال‌های اخیر در موقعیت ویژه‌ای قرار داشته است. این کشور روابط سیاسی و نظامی نزدیکی با واشنگتن و تهران داشته و ممکن است پایان حضور مستقیم نظامی آمریکا، توازن میان دولت، نیروهای امنیتی رسمی و گروه‌های مسلح را دوباره تغییر دهد.

شیخ منصور بن زاید آل نهیان، معاون رییس امارات، برای گفت‌وگو با مقام‌های عربستان به ریاض رفته است. سفری که فایننشال تایمز آن را نخستین سفر علنی یک مقام ارشد اماراتی به عربستان پس از آشکار شدن اختلافات، توصیف کرده است. اختلاف بر سر یمن، سیاست منطقه‌ای و برخی پرونده‌های دیگر طی ماه‌های گذشته روابط دو قدرت خلیج فارس را تحت فشار قرار داده بوده است. تشدید دوباره‌ی جنگ یمن و پیش‌روی حوثی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ، ریاض را به تلاش برای هماهنگی بیش‌تر با ابوظبی واداشته است. اختلاف دو کشور تنها به یمن محدود نبوده و در پرونده‌هایی مانند سودان و سوریه نیز دیده شده است. در عین حال، فعالان اقتصادی از سرریز تنش سیاسی به روابط تجاری و شبکه‌های پرداخت میان دو کشور ابراز نگرانی کرده‌اند. دعوت محمد بن سلمان از شیخ منصور از نگاه منابع گزارش فایننشال تایمز، نشانه‌ای از تلاش برای کاهش این شکاف است.

کارمندان بخش عمومی فرانسه اعتصاب کرده‌اند و دانش‌آموزان دبیرستانی نیز ورودی ده‌ها مدرسه را بسته‌اند. اعتراض‌ها دو روز پیش از ارایه‌ی لایحه‌ی بودجه‌ی ۲۰۲۷ برگزار شده است. بودجه‌ای که دولت برای آن برنامه‌ی صرفه‌جویی ۵۴ میلیارد یورویی در نظر گرفته است. معلمان، آتش‌نشانان و دیگر کارکنان عمومی، خواستار افزایش دست‌مزد و بهبود شرایط کار شده‌اند و کارکنان بخش درمان نیز برای پیوستن به حدود ۱۷۰ تجمع در سراسر کشور فراخوانده شده بودند. در پاریس تا یک ‌دهم ورودی دبیرستان‌ها در مقطعی مسدود شده بود. قطر تریبون نیز به نقل از وزارت آموزش فرانسه نوشته اعتراض‌ها به صدها مدرسه گسترش یافته و موضوعاتی چون کم‌بود بودجه و معلم و فرسودگی ساختمان‌های آموزشی در مرکز مطالبات دانش‌آموزان قرار دارد.

اپل در پنج ماه نخست سال مالی جاری ۱۳٫۲ میلیارد دلار آیفون از هند صادر کرده است. رقمی که نسبت به دوره‌ی مشابه سال پیش، نزدیک به ۴۷ درصد افزایش نشان می‌دهد. آیفون‌ها در این دوره حدود نیمی از کل صادرات محصولات الکترونیکی هند و ۸۲ درصد صادرات گوشی هوشمند را تشکیل داده‌اند. مجموع صادرات گوشی‌های هوشمند هند در فاصله‌ی آوریل تا اوت به ۱۵٫۹۶ میلیارد دلار و کل صادرات الکترونیکی به ۲۶٫۶۶ میلیارد دلار رسیده است. روزنامه می‌نویسد گسترش تولید اپل با سیاست تازه‌ی دولت هند برای تولید تلفن همراه مرتبط بوده است. افزون بر اپل، سامسونگ و دیکسون نیز در صادرات گوشی نقش داشته‌اند؛ اما ارقام منتشرشده نشان می‌دهد که بخش بزرگی از جهش جدید، عملا به آیفون وابسته بوده است.