واکاوی — ۷ مهر ۱۴۰۵

عرب نیوز نوشته است که گفت‌وگوهای غیرمستقیم برای رسیدن به توافقی جهت پایان جنگ ایران و آمریکا، با وجود رد علنی پیشنهاد تهران از سوی دونالد ترامپ، از سر گرفته شده است. میانجی‌های قطری با دو طرف در تماس‌اند و بازگشایی تنگه‌ی هرمز، رفع محاصره بنادر ایران و مسیر کاهش تحریم‌های اقتصادی از محورهای طرح مورد مذاکره است. در طرح مورد بحث، ممکن است بازگشایی تنگه‌ی هرمز پیش از دست‌یابی به توافق جامع‌تر انجام شود. عرب نیوز به نقل از یک مقام منطقه‌ای نوشته واشنگتن خواهان امتیازهایی در زمینه‌ی برنامه‌ی هسته‌ای ایران، از جمله دست‌رسی بازرسان سازمان ملل است. در سوی دیگر، ایران بازگشایی تنگه و رفع فشار اقتصادی را بخشی از بسته‌ای می‌بیند که باید هم‌زمان پیش برود.

جروزالم پست به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته دونالد ترامپ حاضر است در برابر «پیش‌رفت مشخص» در مذاکرات هسته‌ای، بخشی از تحریم‌های ایران را کاهش دهد و امکان آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدود شده را نیز بررسی کند. به گفته‌ی این مقام، مذاکرات غیرمستقیم میان نمایندگان ایران و آمریکا هم‌چنان «مثبت و سازنده» است؛ اما واشنگتن تا زمانی که موضوع هسته‌ای حل نشود، توافق نهایی را تایید نخواهد کرد. همان منبع گفته که ایران در پرونده‌ی هسته‌ای انعطاف‌هایی نشان داده؛ اما دو طرف هنوز درباره‌ی ترتیب اجرای تعهداتی نظیر این‌که کدام طرف نخست اقدام کند و هر مرحله با چه تضمینی هم‌راه باشد، اختلاف دارند. مقام آمریکایی، هم‌چنین گفته واشنگتن می‌خواهد مطمئن شود ایران صرفا برای زمان خریدن و یا کاستن از فشار اقتصادی تحریم‌ها و محدودیت‌های دریایی وارد توافق نمی‌شود.

فایننشال تایمز نوشته داروسازان ایرانی درباره‌ی تشدید کم‌بود دارو هشدار داده‌اند. ایران بخش بزرگی از داروهای مورد نیاز خود را در داخل تولید می‌کند؛ اما برای مواد اولیه، برخی داروهای تخصصی، واکسن و تجهیزات به واردات وابسته است. محاصره‌ی بنادر جنوبی، محدود شدن پروازهای بین‌المللی و دشواری انتقال پول، تامین این اقلام را پیچیده‌تر کرده است. انجمن داروسازان ایران از کمبود حدود ۶۰ داروی مورد استفاده در بیماری‌های جدی خبر داده است. دولت آمریکا می‌گوید دارو در فهرست کالاهای تحریمی قرار ندارد؛ با این حال گزارش توضیح داده که معافیت حقوقی لزوما به معنای امکان عملی معامله نیست. بانک‌های بین‌المللی، شرکت‌های حمل‌ونقل و تامین‌کنندگان به دلیل محدودیت‌های مالی و نگرانی از مواجهه با تحریم‌ها محتاط‌تر شده‌اند و تهران ناچار شده از ذخایر راه‌بردی و مسیرهای زمینی جای‌گزین استفاده کند.

واشنگتن‌پست به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده است که هشت تفنگ‌دار دریایی آمریکا در ماه جاری هنگام حضور بر یک شناور غیرنظامی در حمله‌ی ایران زخمی شده‌اند. مقام‌ها جراحات را خفیف توصیف کرده و از جمله به آسیب‌های سر و استنشاق دود اشاره کرده‌اند. جزییات هویت و نوع شناور اعلام نشده و فقط گفته شده که کشتی متعلق به ارتش آمریکا نبوده است. این حادثه پیش‌تر از سوی دولت ترامپ به طور عمومی اعلام نشده بود. روزنامه نوشته نیروهای آمریکا ماه‌هاست ضمن اجرای محاصره‌ی دریایی بنادر ایران، به عبور برخی نفت‌کش‌ها و کشتی‌های تجاری از هرمز کمک می‌کنند؛ اما دولت تا کنون حضور نیروهای آمریکایی بر شناورهای تجاری آسیب‌پذیر را تایید نکرده بوده است. پایگاه عمومی تلفات پنتاگون تا روز دوشنبه ۸۶۱ زخمی و ۱۹ کشته از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ثبت کرده؛ واشنگتن‌پست می‌گوید مقام‌ها اذعان کرده‌اند همه‌ی تلفات نظامی خاورمیانه در این پایگاه منعکس نشده است.

وال‌استریت ژورنال نوشته است که صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده‌ی خاورمیانه از مسیر تنگه‌ی هرمز و مسیرهای جای‌گزین، در هفته‌ی گذشته به اندکی کم‌تر از ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است. بنا بر داده‌های کپلر، عربستان، عراق، امارات و دیگر تولیدکنندگان منطقه در ماه جاری در مجموع نزدیک به ۱۳ میلیون بشکه در روز صادر کرده‌اند. این میزان، بالاترین میزان از آغاز جنگ در فوریه بوده که هنوز پایین‌تر از حدود ۱۹ میلیون بشکه در دوران پیشاجنگ است.

عربستان صادرات از خط لوله‌ی شرق ـ غرب به بندر ینبع در دریای سرخ را پس از تعمیر آسیب‌های ناشی از حملات پهپادی از سر گرفته است. در مقابل، محاصره‌ی دریایی آمریکا مانع عبور نفت ایران از تنگه‌ی هرمز شده و کپلر برآورد کرده ذخیره‌ی نفت ایران که پیش‌تر از محاصره عبور کرده بود، ممکن است در اکتبر کاهش چشم‌گیری پیدا کند. این تغییر، توان تهران برای استفاده از اختلال در عرضه‌ی انرژی به‌عنوان اهرم مذاکره را محدودتر خواهد کرد؛ اما روزنامه هشدار داده همین محدودیت می‌تواند انگیزه‌ی تشدید حملات به زیرساخت‌های انرژی منطقه را افزایش دهد.

گزارشی از زیرکمیته‌ی دایمی تحقیقات سنای آمریکا ادعا می‌کند که استیبل‌کوین تتر یا USDT به یکی از ابزارهای پرداخت در شبکه‌ی مالی مرتبط با جمهوری اسلامی تبدیل شده است. این گزارش ۸۴۶ کیف پول تحریم‌شده از سوی آمریکا به دلیل ارتباط با ایران را بررسی کرده و گفته ۸۴ درصد آنها تقریبا فقط یا کاملا با USDT معامله کرده‌اند. گزارش، به تراکنش کیف پول‌های منتسب به نهادهای ایرانی و اسنادی نیز اشاره کرده که ظاهرا نشانی بر خرید ده‌ها میلیون دلار USDT برای بانک مرکزی ایران بوده‌اند. تحلیل بعدی داده‌های عمومی بلاک‌چین بخشی از این رمزارزها را به دارایی‌های سرقت ‌شده در هک ۱.۵ میلیارد دلاری صرافی بای‌بیت مرتبط کرده است. سناتور ریچارد بلومنتال، تهیه‌کننده‌ی گزارش، تتر را بخشی از «بانک‌داری سایه‌ی ایران» توصیف کرده است. تتر نیز بنا بر گزارش روزنامه پیش‌تر با نهادهای انتظامی برای مسدودکردن برخی کیف پول‌های مرتبط با تهران، هم‌کاری کرده است.

پنج مرد بریتانیایی که پس از مشاهده سه خودرو در نزدیکی پایگاه نیروی هوایی فیرفورد بازداشت شده بودند، با وثیقه‌های سنگینی آزاد شده‌اند؛ اما پلیس ضدتروریسم بریتانیا گفته که تحقیقات ادامه دارد. آزمایش مواد یافته شده در خودروها، نشان داده که مواد منفجره‌ی قابل استفاده‌ای نبوده‌اند. با این حال، مقام‌های تحقیق در حال بررسی این احتمال‌اند که افراد یاد شده، آگاهانه یا ناآگاهانه برای یک دولت خارجی یا شبکه‌ی واسطه‌ای عمل کرده باشند. اکونومیک تایمز نوشته خطوط تحقیقات تنها به ایران محدود نبوده و احتمال ارتباط با ایران، روسیه یا گروه‌های غیردولتی در دست بررسی است. سفارت ایران هرگونه دخالت را رد کرده و گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده را بی‌اساس خوانده است. پایگاه فرفورد در عملیات نظامی آمریکا در غرب آسیا مورد استفاده قرار گرفته است.

عربستان، صادرات نفت از خط لوله شرق ـ غرب را پس از تکمیل تعمیرات ناشی از حملات پهپادی ۱۰ سپتامبر از سر گرفته است. آرامکو هفته‌ی گذشته خط لوله را آزمایش کرده و اکنون، مجددا انتقال محموله‌های صادراتی را آغاز کرده است. ظرفیت این خط لوله ۷ میلیون بشکه در روز است. حدود ۲ میلیون بشکه در روز به‌طور معمول به پالایشگاه‌های ساحل غربی عربستان می‌رود و ظرفیت باقی‌مانده می‌تواند برای صادرات به کار گرفته شود. این مسیر، در جریان جنگ با ایران به یکی از راه‌های جای‌گزین عربستان برای صادرات نفت تبدیل شده و امکان انتقال بخشی از نفت به دریای سرخ، بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم کرده است. با وجود بازگشت خط لوله، مخاطرات کشتی‌رانی در خلیج فارس ادامه دارد و نفت روز دوشنبه بالاتر از ۱۰۷ دلار در هر بشکه معامله شد.

فایننشال تایمز نوشته که بنیامین نتانیاهو روز یک‌شنبه در سفری اعلام نشده به امارات متحده عربی با محمد بن زاید دیدار کرده است. این دیدار در شرایطی انجام گردیده که گزارش پیشین هاآرتص مدعی شده بود رییس امارات حدود ده روز پیش از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، نتانیاهو را از احتمال یک عملیات بزرگ حماس مطلع کرده بوده است. نتانیاهو این گزارش را رد و تهدید به اقدام حقوقی علیه هاآرتص نموده است. رسانه‌های اسراییلی گزارش داده‌اند که نتانیاهو در دیدار اخیر از محمد بن زاید خواسته روایت مربوط به هشدار پیش از ۷ اکتبر را تکذیب کند. فایننشال تایمز در عین حال تاکید می‌کند افرادی که درباره نشست توجیه شده‌اند، تنها تایید کرده‌اند که گزارش هاآرتص در گفت‌وگو مطرح شده و درخواست مشخص برای تکذیب را تایید نکرده‌اند. امارات درباره‌ی اصل ادعای هشدار اظهار نظر قطعی نکرده است.

لس‌آنجلس تایمز گزارش داده بیش از ۲۵ هزار مهاجر و پناه‌جو در چارچوب برنامه‌ی دولت ترامپ به کشورهایی اخراج شده‌اند که پیش‌تر هیچ پیوندی با آن‌ها نداشته‌اند. در یکی از پروازها به جمهوری آفریقای مرکزی، شماری از مهاجران گفته‌اند هنگام مقاومت در برابر انتقال، ماموران از زور استفاده کرده و آنان را با محدودیت‌های شدید سوار هواپیما کرده‌اند.

یک دادگاه تجدیدنظر فدرال اجرای برنامه را متوقف کرده و گفته دولت فرصت معناداری برای اعتراض حقوقی حول انتقال به کشور ثالث فراهم نکرده است. دولت اعلام کرده تصمیم را به دیوان عالی خواهد برد و برنامه را ابزاری قانونی برای اجرای سیاست مهاجرتی می‌داند.