واکاوی — ۱۱ شهریور ۱۴۰۵

آمریکا موج تازه‌ای از حملات را علیه اهدافی در ایران آغاز کرد و چند رسانه از انفجار در قشم، بندرعباس، چابهار و نقاط دیگری در جنوب ایران خبر دادند. منابع ایرانی نیز از حملات تلافی‌جویانه به پایگاه‌های آمریکا در منطقه سخن گفتند. وال‌استریت ژورنال نوشت که اردن ۱۳ موشک بالستیک وارد شده به حریم هوایی خود را ره‌گیری کرده است. هم‌زمان، تردد در تنگه‌ی هرمز و امنیت کشتی‌رانی، دوباره در مرکز بحران قرار گرفته است.

گلف تایمز به نقل از رویترز گزارش داده که ایران برای حدود هفت هفته، نفت خام خاصی را از مسیر تنگه‌ی هرمز صادر نکرده است. برآورد کپلر و ورتکسا، بارگیری نفت و میعانات ایران در اوت را حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز دانسته است. این میزان در ژوئیه حدود ۷۴۰ هزار بشکه و نزدیک دو میلیون بشکه در روز در ماه مارس بوده است. بنا بر گزارش، ایران بخشی از فروش به چین را از ذخایر شناور آسیایی ادامه داده؛ اما امکان جای‌گزین‌کردن این ذخایر محدود شده است.

فایننشال تایمز براساس اسناد و مکاتبات افشا شده، سوابق سفر و بررسی پتنت‌های نظامی گزارش داده که روسیه از سال ۲۰۲۳ در یک برنامه‌ی چند ساله‌ی محرمانه به ایران برای توسعه‌ی نوع پیش‌رفته‌ای از موشک کروز فراصوت کمک کرده است. در این برنامه که در اسناد با عنوان C450L دیده می‌شود، شماری از متخصصان باتجربه‌ی موشکی روسیه برای انتقال دانش مربوط به موتورهای رم‌جت مشارکت داشته‌اند. فن‌آوری‌ای که امکان ادامه‌ی پرواز موشک کروز با چند برابر سرعت صوت را فراهم می‌کند. کارشناسان مورد استناد روزنامه احتمال می‌دهند کاربرد این فناوری در موشک‌های ضدکشتی و حمله به اهداف زمینی باشد و در صورت تکمیل، ناوهای آمریکایی در خاورمیانه نیز در برد تهدید قرار خواهند گرفت. با این حال، روزنامه تصریح می‌کند مدرکی در دست نیست که نشان دهد موشک حاصل از این برنامه تاکنون به صورت آزمایشی عملیاتی شده یا مستقر گردیده باشد.

فرانکفورتر آلگماینه گزارش داده که تورم منطقه‌ی یورو در اوت به ۳٫۳ درصد رسیده است. این میزان، بالاترین سطح در حدود سه سال و بیش از رقم ۲٫۹ درصدی ژوئیه هست. انرژی یکی از عوامل اصلی افزایش بوده است. بازده اوراق دولتی نیز صعود کرده، بازده بوند ده ‌ساله‌ی آلمان در مقطعی به حدود ۳٫۳۶ درصد و بازده اوراق ده ‌ساله‌ی ژاپن برای نخستین بار طی حدود سه دهه به ۳ درصد رسیده است. فایننشال تایمز هم هشدار مقام‌های بانک مرکزی اروپا را برجسته کرده که ریسک‌های جنگ می‌تواند تورم را بالاتر نگه دارد.

هاندلزبلات نوشته که جنگ ایران پی‌آمدهایی جدی‌ای برای اقتصاد کشورهای خلیج فارس داشته و عربستان سعودی نیز در واکنش به آن اولویت‌های سرمایه‌گذاری خود را بازتنظیم کرده است. طبق گزارش، تولید ناخالص داخلی واقعی عربستان در سه ‌ماهه‌ی دوم نسبت به سال قبل ۴٫۸ درصد کاهش یافته و افت صادرات نفت یکی از عوامل اصلی بوده است. صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، PIF، اکنون بنا دارد بخش بیش‌تری از منابع خود را در داخل کشور متمرکز کند و اولویت‌هایی چون فن‌آوری پیش‌رفته، هوش مصنوعی، مراکز داده، انرژی پاک، معدن، لجستیک، گردش‌گری و پروژه‌ی نئوم را دنبال کند. در عین حال، برخی پروژه‌های بسیار پرهزینه، از جمله «The Line»، با عقب‌نشینی یا ابهام جدی روبه‌رو شده‌اند.

اتحادیه‌ی اروپا اعلام کرده هم‌کاری با آمریکا، گروه هفت و دیگر شرکا را به منظور حفظ فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران ادامه خواهد داد. تهران تایمز این تغییر را نشانه‌ی نزدیک‌ترشدن اروپا به راه‌برد فشار اقتصادی واشنگتن خوانده است. هم‌زمان، سخن‌گوی وزارت خارجه‌ی ایران نیز گفته که امتیازدهی به آمریکا موقعیت اروپا را بهتر نکرده و بروکسل از قواعد پیشین خود فاصله گرفته است.

مقام‌های قطر می‌گویند دوحه همراه با عمان و پاکستان تلاش می‌کند طرف‌های بحران ایران و آمریکا را به مسیر مذاکره بازگرداند و از استمرار بسته بودن تنگه‌ی هرمز جلوگیری کند. تهران تایمز نیز در مرور مطبوعات ایران، نقش میانجی‌ها را به احیای تفاهم اسلام‌آباد و یافتن سازوکاری برای امنیت کشتی‌رانی پیوند داده است.

بندر عقبه در اردن با کاهش ترافیک تجاری از مسیر تنگه‌ی هرمز، شاهد افزایش بار ترانزیتی شده است. مقام‌های بندر گفته‌اند افزایش حمل کامیونی به عراق محرک اصلی رشد بوده و حجم بار ترانزیتی در نیمه‌ی نخست ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، حدود ۱۵.۱ درصد بالا رفته است. بخشی از کالاهایی که پیش‌تر از بنادر جنوبی وارد عراق می‌شد، اکنون از عقبه تخلیه و به صورت زمینی منتقل می‌شود.

تایمز در گزارشی درباره‌ی اقتصاد ایران نوشته که هم‌زمانی تحریم‌های سنگین و جنگ، فشار بر پول ملی، تورم و قدرت خرید را تشدید کرده است. در گزارش از تورم بسیار بالا، افت ارزش پول و درخواست مقام‌ها برای صرفه‌جویی در بنزین و برق سخن گفته می‌شود. روزنامه نوشته که جنگ بر سر تنگه‌ی هرمز و تحریم‌های آمریکا، دست‌رسی ایران به درآمد و مبادلات عادی را محدود کرده و هزینه‌های اداره‌ی اقتصاد در شرایط امنیتی را افزایش داده است. با وجود این فشار، گزارش تاکید می‌کند که فروپاشی سریع ساختار سیاسی نتیجه‌ی خودکار بحران اقتصادی نخواهد بود.

رسانه‌ها گفته‌اند که یکی از موشک‌های آمریکا به خانه‌ای در کوهستک هرمزگان که محل برگزاری مراسم عروسی بود اصابت کرده است. گزارش‌ها درباره‌ی شمار قربانیان متفاوت‌اند و از کشته‌شدن چند نفر و زخمی‌شدن ده‌ها نفر سخن به میان آورده‌اند. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده از گزارش‌ها آگاه است؛ اما تاکید کرده ارتش آمریکا غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهد و منشأ اولیه‌ی این اطلاعات رسانه‌های دولتی ایران بوده‌اند.

زوددویچه تسایتونگ با استناد به گزارش ۲۰۲۶ انجمن مستاجران آلمان، نوشته که ۵۸ درصد مستاجران گفته‌اند هزینه‌ی مسکنشان در دوازده ماه گذشته افزایش یافته یا فشار مالی آن بسیار بالا رفته است. ۱۱٫۲ درصد، بیش از ۴۰ درصد درآمد قابل تصرف خود را صرف اجاره می‌کنند و ۲۹ درصد نگران‌اند در آینده نتوانند هزینه‌ی خانه‌ی فعلی خود را بپردازند. پی‌آمد فشار اجاره تنها محدود به مسکن نبوده است. یک ‌چهارم مستاجران گفته‌اند برای خرید غذای سالم صرفه‌جویی می‌کنند و ۱۵ درصد از هزینه‌های سلامت، از جمله دارو یا خدمات دندان ‌پزشکی می‌زنند. انجمن مستاجران نتیجه گرفته که «بحران مسکن در حال تبدیل شدن به بحران دولت رفاه» است.

پیش‌بینی مورد اشاره‌ی روزنامه نیز می‌گوید احتمالا امسال فقط حدود ۱۸۵ هزار واحد مسکونی در آلمان تکمیل خواهد شد؛ این تعداد، پایین‌ترین سطح در پانزده سال اخیر و کمتر از ۲۰۶۶۰۰ واحد سال ۲۰۲۵ خواهد بود.

دی‌ولت نوشته که ترکیه از اکتبر ۲۰۲۵ ساخت یک پایگاه فضایی حدود ۹۰۰ کیلومتر مربعی در ورشیخ سومالی، حدود ۷۰ کیلومتری موگادیشو را آغاز کرده است. آنکارا قصد دارد از این مرکز ماهواره پرتاب کند و تا ۲۰۲۸ ماموریتی به ماه داشته باشد. روزنامه با استناد به گزارش بلومبرگ گفته که احتمال آزمایش یک سامانه‌ی موشکی دوربرد ترکیه نیز در این مجموعه مطرح شده است. این پروژه در بستر گسترش گسترده‌تر نفوذ ترکیه در آفریقا که شامل افزایش سفارت‌خانه‌ها، توسعه‌ی خطوط ترکیش ایرلاینز، ساخت راه و فرودگاه، قراردادهای نفت، گاز و مواد معدنی و صادرات پهپاد و تجهیزات نظامی است، قرار دارد.

گاردین گزارش داده که نخست‌وزیر بریتانیا، در توضیح دوره‌ی طولانی رشد ضعیف کشور، هم به برگزیت و هم به میراث سیاست‌های اقتصادی دوران مارگارت تاچر اشاره کرده است. گاردین در همان صفحه، اثر خروج از اتحادیه‌ی اروپا بر اقتصاد را حدود ۶ درصد عنوان کرده است. استدلال اصلی این است که مساله فقط بحران کوتاه‌مدت یا عملکرد یک دولت نبوده و به الگویی طولانی از سرمایه‌گذاری ضعیف، دگرگونی ساختار تولید و رابطه‌ی تازه‌ی بریتانیا با بازار اروپا نیز مربوط می‌شود.

نشست وزیران دارایی و روسای بانک‌های مرکزی گروه ۲۰ در اشویل آمریکا با اختلاف‌های بارزی پایان یافت. دولت آمریکا از دیگر کشورها خواست در برابر مازاد تجاری و صادرات یارانه‌ای چین موضع سخت‌تری اتخاذ کنند. در مقابل، چند مقام اروپایی تعرفه‌های آمریکا و اختلاف واشنگتن با کانادا را عامل افزایش بی‌اعتمادی دانستند. حضور وزیر دارایی روسیه نیز بر سر عکس گروهی اختلاف ایجاد کرد و چند دولت اروپایی از حضور در تصویر مشترک با او خودداری کردند.

ژاپن تایمز در صفحه‌ی ملی خود گزارش داده که کم‌بود نیروی کار، شرکت‌های ژاپن را بیش از گذشته به استخدام نیروی کار خارجی سوق داده است. جمعیت رو به کاهش، سالمندی و کوچک ‌شدن ذخیره‌ی نیروی کار داخلی، تقاضا برای کارکنان غیرژاپنی را در بخش‌های مختلف افزایش داده است. به این ترتیب، مهاجرت کاری، حتی در کشوری که سیاست مهاجرتی آن به شکلی تاریخی محدود بوده، به بخشی از پاسخ سرمایه به بحران جمعیتی تبدیل شده است.

هاآرتص در گزارشی اقتصادی پرسیده که آیا اسراییل می‌تواند هزینه‌ی طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین جنگ خود را هم‌چنان تامین کند؟ به نوشته‌ی روزنامه، تا اینجا، افزایش درآمدهای مالیاتی، رونق بازار سهام و رشد صنایع هوش مصنوعی و دفاعی به ثبات اقتصاد کمک کرده‌اند؛ اما این پرسش را نیز پیش می‌کشد که این منابع تا چه زمانی خواهند توانست هزینه‌ی نظامی و اختلال ناشی از جنگ را جبران کنند؟ مساله‌ی بنیادین، تنها حجم بودجه‌ی جنگ نیست. تداوم جنگ، رابطه‌ی میان مالیات، بازار سرمایه، صنایع نظامی و سیاست عمومی را نیز به شکلی پایدار بازآرایی می‌کند.

گاردین جی‌دو در گفت‌وگویی مفصل با فرانسیس فوکویاما به سراغ نظریه‌ای رفته که نام او را جهانی کرد. فوکویاما در سال ۱۹۸۹ استدلال کرده بود که پس از افول رقبای بزرگ ایدئولوژیک، لیبرال ‌دموکراسی به افق مسلط سیاست جهانی تبدیل شده است. اکنون، در شرایط رشد اقتدارگرایی، گسترش پوپولیسم راست، بحران اعتماد به نهادهای سیاسی و بازگشت آشکار سیاست قدرت، او می‌گوید جهان در «دوره‌ای واقعا عجیب» به سر می‌برد. این گفت‌وگو هم‌زمان با انتشار کتاب تازه‌ی او با عنوان «در قلمرو آخرین انسان» انجام شده است.

حزب لیبرال مارک کارنی در سه انتخابات میان‌دوره‌ای پیروز شده و شمار کرسی‌هایش را در مجلس عوام به ۱۷۳ رسانده است. یکی از نتایج مهم در شیکوتیمی ـ لو فیورد ایالت کبک رقم خورد که در آن جا محافظه‌کاران به رتبه‌ی سوم سقوط کردند. مناقشه‌ی تجاری و تهدیدهای سیاسی ترامپ علیه حاکمیت کانادا به یکی از محورهای بسیج انتخاباتی تبدیل شده است.

دولت ترامپ توافقی را تبلیغ می‌کند که براساس آن آمریکا سهمی ۳۵ درصدی در یک شرکت تولید نفت ونزوئلا خواهد داشت و این شرکت قرارداد بهره‌برداری از ۱۷ میدان با حدود ۶۵ میلیارد بشکه ذخیره را دنبال می‌کند. واشنگتن پست هشدار داده فرسودگی زیرساخت، هزینه‌ی استخراج و ریسک سیاسی باعث می‌شود افزایش تولید احتمالی سال‌ها زمان ببرد.

نیویورک پست نقش آلخاندرو بتانکورت را بسیار فراتر از یک سرمایه‌گذار نفتی توصیف می‌کند. او در تماس با مقام‌های دولت ترامپ و دلسی رودریگز، برای حفظ جریان نفت واسطه‌گری کرده و شرکتش در مرکز اجرای توافق جدید قرار گرفته است. این شرکت قرار است به ۱۷ میدان نفتی دست‌رسی پیدا کند و از پشتیبانی دولت و ارتش آمریکا برخوردار شود.

انجمن روزنامه‌نگاران حرفه‌ای پس از ۱۲ سال، مشغول بازنگری در آیین‌نامه‌ی اخلاق حرفه‌ای خود است. پیش‌نویس جدید بر این که سرعت، فن‌آوری و ابزار مورد استفاده نمی‌تواند بهانه‌ای برای بی‌دقتی یا بی‌عدالتی باشد تاکید کرده و مسوولیت نهایی محتوای تولید شده را حتا اگر از هوش مصنوعی استفاده کرده باشد، بر عهده‌ی روزنامه‌نگار گذاشته است.

روسیه بیش از ۱۲ ساعت کی‌یف و چند منطقه‌ی دیگر اوکراین را با ترکیبی از موشک‌ها و پهپادها هدف قرار داده که طی آن، دست ‌کم ۱۲ نفر کشته شده‌اند. مقام‌های اوکراینی می‌گویند این ششمین روز پیاپی حملات سنگین به پایتخت بوده است. اوکراین نیز حملات پهپادی خود علیه زیرساخت‌های نفت و گاز روسیه، از جمله بندر اوست‌لوگا، را ادامه داده است.