واکاوی —

۹ موضوع۶ نشریه

فایننشال تایمز | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

افزایش حملات متقابل ایران و آمریکا در خلیج فارس؛ خطر بحرانی‌تر شدن و آسیب‌پذیری متحدان واشنگتن

حملات متقابل ایران و آمریکا در خلیج فارس طی یک هفته گذشته شدت گرفته و احتمال آغاز مرحله‌ی تازه‌ای از جنگ را افزایش داده است. به گزارش روزنامه‌ی فایننشال تایمز، نیروهای ایرانی سامانه‌های دفاع هوایی آمریکا را در پایگاه علی‌السالم کویت هدف قرار داده‌اند. اقدامی که پس از حمله‌ی جنگنده‌های آمریکایی به یک محل پرتاب موشک در جزیره‌ی قشم انجام شد. این تحولات در نهمین ماه درگیری رخ داده و واشنگتن نیز تجهیزات و نیروهای بیشتری به منطقه منتقل کرده است.

ترامپ مانند گذشته، هم از ادامه‌ی محاصره‌ی دریایی ایران اشاره کرده و هم تصمیم‌گیری درباره‌ی اقدامات نظامی مجدد را امری فوری قلمداد نکرده است. این دوگانگی، در وضعیتی که عملیات نظامی محدود ادامه دارد، پیش‌بینی مسیر بحران را دشوار کرده است.

گزارش به آسیب‌پذیری کشورهای عربی خلیج فارس توجه ویژه‌ای دارد. حملات به بحرین، خسارت به ساختمان صندوق ثروت ملی عربستان در ریاض و هدف قرار گرفتن تاسیسات مرتبط با آرامکو، نشان می‌دهد آثار درگیری به پایگاه‌های نظامی محدود نمانده است. به گفته‌ی مقام‌ها و تحلیل‌گران مورد استناد روزنامه، توان آمریکا برای حمله به اهداف داخل ایران به‌معنای برخورداری از توان کافی برای حفاظت هم‌زمان از همه‌ی پایگاه‌ها و متحدان منطقه‌ای نیست.

این عدم تقارن، به یکی از عوامل تعیین‌کننده‌ی محاسبات سیاسی تبدیل شده است. هزینه‌ی تشدید جنگ، افزون برنیروهای درگیر، امنیت تاسیسات انرژی، سرمایه‌گذاری‌های عمومی و فعالیت اقتصادی کشورهای همسایه را نیز در معرض خطر قرار خواهد داد. دولت‌های خلیج فارس به همین دلیل خواستار فرصت بیشتر برای دیپلماسی شده‌اند.

قطر و عمان هم‌چنان برای دست‌یابی به توافقی موقت میان تهران و واشنگتن میانجی‌گری می‌کنند؛ اما گزارش نشانه‌ای از رفع انسداد را ارایه نداده است. ایران برای پذیرش توافق موقت، هفت شرط مطرح کرده است. در مقابل، آمریکا بر فشار نظامی و اقتصادی تکیه دارد و مقام‌های دو طرف ظاهرا تصور می‌کنند گذشت زمان می‌تواند موقعیت مذاکراتی آنان را تقویت کند.

منبع: فایننشال تایمز، نسخه‌ی بریتانیا، ص. ۶؛ چارلز کلاور، اندرو انگلند و نجمه بزرگمهر، «Surge in Gulf reprisal attacks increases fears of fresh US offensive against Iran».

بازگشت به بالای صفحه ↑

نیویورک‌تایمز | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

هراس دولت‌های خلیج فارس از آینده‌ی جنگ ایران؛ پیروزی نظامی بدون راه‌برد سیاسی

توماس فریدمن، طی یادداشتی با عنوان «شوک و هراس در خلیج فارس» در نیویورک‌تایمز، از گفت‌وگوهای خود با دیپلمات‌ها و تحلیل‌گران عرب، ایرانی، آمریکایی، اسراییلی و اروپایی در کنفرانسی در ابوظبی نتیجه گرفته که نگرانی اصلی دولت‌های عرب خلیج فارس، آینده‌ی جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران است. به ارزیابی او، این دولت‌ها نگران‌اند که جنگ بدون حل مساله‌ی امنیت منطقه پایان یابد و تهران هم‌چنان توان اعمال فشار بر همسایگان خود را حفظ کند .

فریدمن نوشته که دولت‌های عرب منطقه آغازگر جنگ نبوده‌اند؛ اما انتظار داشته‌اند واشنگتن برنامه‌ای روشن برای پایان آن داشته باشد. اکنون حملات به کشتی‌ها، اختلال در تنگه‌ی هرمز و افزایش هزینه‌های اقتصادی، چنان تصوری را تضعیف کرده است. از نظر او، دولت ترامپ خطر واکنش ایران علیه کشتی‌رانی و زیرساخت‌های منطقه را به‌اندازه‌ی کافی در برنامه‌ریزی جنگ لحاظ نکرده بود.

نویسنده، هم‌چنین بر تغییر ساختار رهبری جمهوری اسلامی پس از کشته ‌شدن علی خامنه‌ای در حملات فوریه نیز تاکید کرده است. به برداشت او، جانشینی رهبر پیشین و شکل‌گیری مناسبات تازه میان مراکز قدرت، تصمیم‌گیری درباره‌ی مصالحه را پیچیده‌تر کرده است.

بخش مهم دیگری از یادداشت به جامعه‌ی ایران اختصاص دارد. یک دیپلمات عراقی از هم‌زمانی احساسات ملی‌گرایانه، مخالفت با حکومت و واکنش به حمله‌ی خارجی سخن گفته است. بدان معنا که مقاومت در برابر حمله‌ی خارجی لزوما به معنای حمایت سیاسی از جمهوری اسلامی نبوده و مخالفت با حکومت نیز الزاما به معنای تایید جنگ خارجی نخواهد بود.

فریدمن از دموکرات‌های آمریکا خواسته که به‌ جای کاهش فوری اهرم‌های فشار، پیرامون برنامه‌ریزی جنگ و عمل‌کرد دولت تحقیق کنند.

منبع: نیویورک‌تایمز، ص. A22؛ توماس ال. فریدمن، «Shock and Dread in the Gulf».

بازگشت به بالای صفحه ↑

سان | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

بریتانیا برای نخستین‌بار به اجرای عملیات سایبری تهاجمی علیه ایران و سه کشور دیگر اذعان کرد

یک فرمانده‌ی ارشد نظامی بریتانیا برای نخستین‌بار به‌صراحت تایید کرده که این کشور عملیات سایبری تهاجمی علیه ایران، روسیه، چین و کره‌ی شمالی انجام می‌دهد. ژنرال راب مگووان، مسوول نیروهای سایبری و عملیات ویژه‌ی بریتانیا، در گفت‌وگویی که گزارش آن در روزنامه‌ی سان منتشر شده، این چهار کشور را تهدیدی برای شیوه‌ی زندگی بریتانیایی‌ها معرفی کرده است.

مگووان مدعی شده کشورهای نام ‌برده به اجرای عملیات مستمر در فضای سایبری علیه بریتانیا مشغول‌اند و باید بدانند چنین اقداماتی هزینه خواهد داشت. هنگامی که از او پرسیده شد آیا نیروی ملی سایبری بریتانیا عملیات تهاجمی علیه دشمنان انجام می‌دهد، پاسخ مثبت داد. این اظهارات هم‌زمان با افتتاح مقر نیروی ملی سایبری در سمبلزبری در لانکاشر، با حضور چارلز سوم، پادشاه بریتانیا، مطرح شده‌اند.

عملیات سایبری غالبا در فضایی انجام می‌شود که مسوولیت مستقیم دولت‌ها کم‌تر به‌صورت علنی پذیرفته می‌شود. تایید رسمی فرمانده‌ی بریتانیایی، نشان می‌دهد دولت این کشور اکنون می‌خواهد بخشی از ظرفیت تهاجمی خود را به‌عنوان ابزار بازدارندگی و فشار سیاسی معرفی کند.

منبع: سان، ص. ۲۳؛ جروم استارکی، گزارش مربوط به عملیات سایبری بریتانیا.

بازگشت به بالای صفحه ↑

ساوت چاینا مورنینگ پست | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

توافق سه قدرت درباره‌ی خطر هسته‌ای؛ موضوع ایران هم‌چنان بدون راه‌ حل مشخص

بیانیه‌ی مشترک چین، آمریکا و روسیه پس از نشست شنژن، نشان از گفت‌وگو برای کاهش خطرات هسته‌ای و منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای داشته؛ اما به گفته‌ی کارشناسان مورد استناد روزنامه‌ی ساوت چاینا مورنینگ پست، تعهد عملی روشنی ارایه نکرده و در متن، توافقی درباره‌ی کنترل زرادخانه‌های سه قدرت نیز دیده نمی‌شود.

گزارش نسبت قدرت هسته‌ای را بخشی از دشواری مذاکره معرفی کرده است. بر پایه‌ی برآوردهای نقل ‌شده از موسسه‌ی سیپری، روسیه و آمریکا هرکدام چند هزار کلاهک در اختیار دارند و شمار کلاهک‌های هسته‌ای چین بسیار کم‌تر است. پکن پیش‌تر با اشاره به همین عدم تقارن، از پیوستن به گفت‌وگوهای سه‌جانبه‌ی محدودسازی سلاح‌ها خودداری کرده بوده است.

نام ایران در ارزیابی پی‌آمدهای بیانیه نیز مطرح شده است. یکی از کارشناسان گفته که اعلامیه هیچ تعهد مشخصی برای جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای در کشورهایی از جمله ایران ارایه نکرده است. کارشناس دیگری نیز تاکید کرده که مساله‌ی هسته‌ای ایران با چنین اعلامیه‌ای قابل حل نبوده و به تصمیم‌ها و مذاکرات تهران و واشنگتن وابسته خواهد ماند.

مذاکره‌ی دولت‌های بزرگ درباره‌ی خطر جنگ هسته‌ای لزوما به معنای توافق درباره‌ی اختلاف‌های منطقه‌ای نیست. حتا اگر سه کشور بر اصل پرهیز از جنگ هسته‌ای توافق زبانی داشته باشند، سازوکار نظارت، تعهدهای متقابل و مسیر اجرای آن در متن باید مشخص شود تا بتوان از اثر واقعی سخن گفت و می‌ـوان گفت که نتیجه‌ی نشست برای ایران نشان‌دهنده‌ی محدودیت دیپلماسی قدرت‌های بزرگ است.

منبع: ساوت چاینا مورنینگ پست، ص. A۵؛ امبر وانگ، «Cool reception for joint nuclear pledge».

بازگشت به بالای صفحه ↑

نیویورک‌تایمز | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

ورود ارتش عراق به پایگاه کتائب حزب‌الله؛ محدودیت قدرت دولت در برابر شبه‌ نظامیان مورد حمایت ایران

نیروهای ارتش و پلیس عراق روز جمعه وارد منطقه‌ی جرف‌الصخر در جنوب غربی بغداد شدند. منطقه‌ای که بیش از یک دهه تحت سلطه‌ی کتائب حزب‌الله، یکی از قدرتمندترین گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران، قرار داشت. دولت علی الزیدی این اقدام را گامی برای بازگرداندن اقتدار رسمی توصیف کرده؛ اما گزارش نیویورک‌تایمز تاکید کرده که هنوز خروج کامل شبه‌ نظامیان از منطقه احراز نشده است.

دولت عراق پیش از ورود نیروها، خروج کتائب حزب‌الله را مطالبه کرده بود. تحقیق دولتی، گزارش‌های اطلاعاتی درباره‌ی دست ‌داشتن این گروه در قاچاق نفت و دست‌کاری خطوط لوله را تایید کرده بود. نخست‌وزیر پس از برکناری ۹ مسوول امنیتی و اداری، دستور استقرار نیروها را صادر کرد. تا کنون، توافقی که برای جلوگیری از رویارویی مسلحانه شکل گرفته، لزوما کنترل همه‌ی تاسیسات و فعالیت‌های منطقه را به دولت منتقل نکرده است.

گزارش نشان می‌دهد بخشی از دشواری در ساختار نیروهای حشد شعبی نهفته است. برخی گروه‌های این مجموعه رسما زیر فرمان نهادهای امنیتی عراق‌اند؛ اما استقلال عملیاتی و پیوندهای نزدیک خود با کتائب حزب‌الله را حفظ کرده‌اند. بنابراین، حضور ارتش در کنار این نیروها می‌تواند اقتدار رسمی را بدون ‌آن که شبکه‌های نفوذ پیشین کاملا از میان بروند، گسترش دهد.

نقش ایران در مذاکرات نیز تعیین ‌کننده بوده است. به گفته‌ی منابع عراقی، اسماعیل قاآنی، فرمانده‌ی نیروی قدس، برای کمک به حل اختلاف به بغداد سفر کرده بوده است. این مداخله، تناقض وضعیت را آشکار ساخته؛ زیرا اقدامی که قرار است استقلال تصمیم‌گیری دولت عراق را افزایش دهد، تا اندازه‌ای با میانجی‌گری یکی از مهم‌ترین حامیان خارجی همان گروه مسلح پیش رفته است.

برای ساکنان منطقه نیز مساله فراتر از جابه‌جایی نیروهای نظامی است. هزاران نفر از ساکنان عمدتا سنی ‌مذهب، در جریان درگیری‌های سال ۲۰۱۴ آواره شدند و بسیاریشان از بازگشت محروم شده‌اند. بازشدن راه اصلی جرف‌الصخر، در صورت اجرا، تغییری چشم‌گیر است؛ اما بازگشت زندگی غیرنظامی به منطقه، به رفع کنترل‌های عملی و تعیین تکلیف آوارگان وابسته خواهد بود.

منبع: نیویورک‌تایمز، ص. A8؛ فالح حسن، اریکا سولومون و ایوان وارد، «Iraqi Forces Enter Stronghold of Powerful Iran-Backed Militia».

بازگشت به بالای صفحه ↑

فایننشال تایمز | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

ترامپ پیرامون اوکراین خواهان توافق آنی‌ای پیش از تغییر ترکیب کنگره است

بنا بر گفته‌ی چهار فرد مطلع از گفت‌وگوها، دولت آمریکا به مقام‌های اروپایی و اوکراینی اطلاع داده که می‌خواهد تا اوایل ژانویه، زمانی که دموکرات‌ها کنترل کنگره را در اختیار خواهند گرفت، به توافق صلحی میان کی‌یف و مسکو برسد. این خواسته در حالی طرح شده که مذاکرات پس از توقفی هشت ‌ماهه از سر گرفته شده و هنوز درباره‌ی امتیازهای لازم توافقی وجود ندارد.

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان نزدیک به ترامپ، در هفته‌های اخیر با مقام‌های روسیه، اوکراین و اروپا گفت‌وگو کرده‌اند. مقام‌های اروپایی به روزنامه گفته‌اند سرعت مورد درخواست واشنگتن می‌تواند فشاری برای پذیرش امتیازهای گسترده‌تر از سوی اوکراین ایجاد کند.

پوتین پس از دیدار سه‌جانبه با ترامپ و شی جین‌پینگ خواستار «مصالحه» شد؛ اما هم‌چنان بر مطالبات پیش‌تر اعلام شده، از جمله واگذاری سرزمین در دونباس و کنار گذاشتن عضویت اوکراین در ناتو تاکید کرد. این‌ها مواضع تا کنون توسط اوکراین پذیرفته نشده‌اند. هم‌زمان، حملات روسیه به زیرساخت‌های حیاتی اوکراین نیز ادامه داشته است.

پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان ‌دوره‌ای، اختیار مستقیم ترامپ در مذاکره را از میان نمی‌برد؛ اما می‌تواند نظارت مجلس، سیاست تحریم و حمایت مالی و نظامی از اوکراین را تغییر دهد. از این رو، موعد ژانویه با توزیع قدرت در واشنگتن پیوند دارد.

منبع: فایننشال تایمز، نسخه‌ی بریتانیا، ص. ۴؛ هنری فوی و همکاران، «Trump ‘in a hurry’ to get Ukraine deal».

بازگشت به بالای صفحه ↑

نویه تسورشر تسایتونگ | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

اعتصابات و اعتراضات جوانان در ایتالیا؛ هم‌پوشانی مطالبات کارگری و شکاف با احزاب

روز جمعه ۲۰ نوامبر، ایتالیا شاهد اعتصاب‌ها و تظاهرات گسترده‌ای بود که بخشی از حمل‌ونقل، مدارس، بیمارستان‌ها و خدمات عمومی را مختل کرد. اتحادیه‌ی بزرگ کارگری «سی‌جی‌آی‌ال» و گروه‌های دانش‌جویی، دوشادوش هم در خیابان حضور یافتند. هر چند نمی‌توان گفت که این حضور مشترک به معنای وحدت سیاسی و تشکیلاتی آن‌ها بوده است.

مائوریتسیو لاندینی، رهبر اتحادیه، از مشارکت بسیار گسترده سخن گفته است. یکی از محورهای مشترک اعتراض، افزایش هزینه‌های زندگی است. مقاله‌ نویه تسورشر تسایتونگ، نرخ تورم اکتبر ایتالیا را ۵٫۵ درصد گزارش کرده و از کاهش قدرت خرید دست‌مزدها و نارضایتی از کیفیت خدمات عمومی نوشته است. این شرایط، کارکنان و دانشجویان را در برابر مساله‌ای مشترک قرار داده و آن این است که درآمد و منابع موجود، هزینه‌های بازتولید زندگی روزمره را به‌سختی پوشش می‌دهند.

نباید از نظر دور داشت که اعتراض جوانان، تنها حول دست‌مزد یا قیمت‌ها شکل نگرفته است. در تجمع‌ها، مطالباتی پیرامون آموزش، جنگ‌ها، فلسطین و مقابله با خشونت علیه زنان نیز مطرح شده است. برخی گروه‌های دانشجویی در برابر تلاش اتحادیه‌ها و احزاب مخالف دولت برای هدایت اعتراض‌ها مقاومت کردند. این اختلاف نشان می‌دهد اشتراک در نارضایتی اقتصادی لزوما به توافق بر سر سازمان‌دهی و هدف سیاسی نخواهد انجامید.

احزاب مخالف دولت جورجا ملونی امیدوارند این اعتراض‌ها به بسیج انتخاباتی گسترده‌ای تبدیل شود. با این‌ حال، خودِ احزاب بر سر رهبری و برخی مسایل سیاست خارجی اختلاف دارند. نیروی اجتماعی معترضان ممکن است بر موازنه‌ی سیاسی اثر بگذارد؛ اما تبدیل آن به حمایت حزبی نیازمند توافقی است که هنوز شکل نگرفته است.

منبع: نویه تسورشر تسایتونگ، ص. ۳؛ لوتسی برنت، «Versuch der Vereinnahmung der Jugendproteste».

بازگشت به بالای صفحه ↑

نویه تسورشر تسایتونگ | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

حکم نسل‌کشی علیه میانمار؛ احتمال پی‌آمدهای حقوقی برای پرونده‌ی اسراییل در دادگاه لاهه

دیوان بین‌المللی دادگستری در حکمی تاریخی، دولت میانمار را به‌دلیل نسل‌ کشی علیه اقلیت روهینگیا مسوول شناخته است. این رای، نخستین موردی است که دیوان، مسوولیت یک دولت را بر اساس کنوانسیون نسل ‌کشی احراز کرده است. تصمیم با رای ۹ قاضی در برابر ۶ قاضی صادر شده و از نظر تفسیر حقوق بین‌الملل برای پرونده‌های دیگر، از جمله شکایت آفریقای جنوبی علیه اسراییل، اهمیت دارد.

پرونده را گامبیا هفت سال پیش در دیوان مطرح کرده بود. موضوع اصلی، عملیات نظامی سال ۲۰۱۷ و سال‌ها تبعیض و محرومیتی بوده که  پیش از آن علیه روهینگیایی‌ها اعمال شده بوده است. دیوان در بررسی مجموعه‌ی شواهد، از جمله سیاست‌های تبعیض‌آمیز، تبلیغات نفرت‌انگیز، آوارگی گسترده و خشونت علیه غیرنظامیان، وجود قصد نابودی این گروه را احراز کرده است.

میانمار استدلال نموده که عملیات نظامی برای مقابله با شورش مسلحانه ضروری بوده است. دادگاه وجود حملات گروه شورشی را انکار نکرد؛ اما نتیجه گرفت که این موضوع توضیح کافی برای گستره‌ی اقدامات علیه جمعیت غیرنظامی ارایه نمی‌کند.

دیوان، میانمار را به اقداماتی از جمله فراهم‌سازی امکان بازگشت آوارگان و جبران خسارت ملزم کرده است. با این‌ وجود، خودِ دادگاه ابزار اجرایی مستقیمی برای تضمین انجام تعهدات ندارد. از این‌ رو، شناسایی حقوقی مسوولیت و تحقق عملی عدالت دو مرحله‌ی متفاوت باقی مانده‌اند.

مقاله به ارتباط حکم با پرونده‌ی غزه نیز پرداخته است. نویسنده ضمن اشاره به تفاوت‌های دو پرونده، تاکید کرده که تفسیر تازه‌ی دیوان می‌تواند در بررسی ادله‌ی مربوط به قصد نسل ‌کشی اهمیت پیدا کند. این حکم به معنای محکومیت خودکار اسراییل نبوده و معیاری حقوقی که در پرونده‌ی آن کشور نیز موضوع رسیدگی است را روشن‌تر می‌کند.

منبع: نویه تسورشر تسایتونگ، ص. ۵؛ مرت باومان، «Urteil gegen Myanmar betrifft auch Israel».

بازگشت به بالای صفحه ↑

عرب نیوز | شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵

هشدار گروه‌های حقوقی درباره‌ی وضعیت کودکان فلسطینی تحت بازداشت اسراییل

عرب نیوز به نقل از نهادهای دفاع از زندانیان فلسطینی، گزارش داده که کودکان بازداشت‌ شده در کرانه‌ی باختری با آسیب‌های جسمی و روانی، محدودیت ارتباط با خانواده و محرومیت از بعضی خدمات روبه‌رو هستند. نهادهای یاد شده به مناسبت روز جهانی کودک اعلام کرده‌اند که این روند به رخ‌دادهایی پراکنده که آن هم مورد ایراد است، محدود نبوده و درباره‌ی الگوهای تکرارشونده‌ی بازداشت و نگه‌داری هشدار داده‌اند.

این سازمان‌ها گفته‌اند بازداشت‌ها در جریان عملیات در خانه‌ها، رفت‌وآمد شهری، ایست‌های بازرسی یا اطراف مدارس رخ داده‌اند. در گزارش آمده حدود سی‌صد و پنجاه کودک فلسطینی، از جمله دختران، در زندان‌های اسراییل نگه‌داری می‌شوند. منبع تاکید کرده که دست‌رسی خانواده‌ها و سازمان‌ها به اطلاعات کامل درباره‌ی همه‌ی بازداشت‌شدگان محدود بوده است.

نهادهای حقوقی از نبود دست‌رسی کافی به وکیل و تماس با خانواده در برخی مراحل و نیز نگرانی درباره‌ی آموزش و خدمات درمانی سخن گفته‌اند. جدایی از مدرسه، خانواده و محیط معمول رشد، صدماتی را بر کودکان تحمیل می‌کند که در پرونده‌ی قضایی آنان به‌آسانی دیده نمی‌شود. در چارچوب حقوق کودک، امکان رسیدگی عادلانه و دست‌رسی به حمایت خانوادگی و درمانی باید مستقل از مناقشه‌ی سیاسی بررسی شود. وضعیت کنونی کودکانی که بدون جرم بازداشت شده‌اند نشان دهنده ان است که واجد حداقل حقوق انسانی نیز نیستند.

منبع: عرب نیوز، ص. ۷؛ «Rights groups warn of systematic harm to Palestinian child detainees».

بازگشت به بالای صفحه ↑