واکاوی — ۱۳ آبان ۱۴۰۵

شرکت‌های ژاپنی از سال ۲۰۲۳، حدود ۲۱ میلیارد دلار برای تقویت دست‌رسی به گاز طبیعی در جهان سرمایه‌گذاری کرده‌اند. گزارش روزنامه‌ی فایننشال تایمز توضیح می‌دهد که بحران عرضه در پی جنگ‌های خاورمیانه و اوکراین، امنیت انرژی را به محور تصمیم‌های این شرکت‌ها تبدیل کرده و جنگ ایران به این روند شتاب بخشیده است.

بخش عمده‌ی قراردادهای گزارش ‌شده، به منابع گاز شیل و ظرفیت گاز طبیعی مایع در ساحل خلیج مکزیکِ آمریکا مربوط می‌شود. ژاپن پس از چین، دومین خریدار بزرگ گاز طبیعی مایع است و شرکت‌های این کشور علاوه بر خرید، به مالکیت دارایی‌های تولید و زیرساخت نیز علاقه نشان می‌دهند. این به معنای ورود سرمایه‌ی ژاپنی به حلقه‌های بالادستی زنجیره‌ی سوخت است.

گزارش، هدف سیاستی دولت آمریکا برای گسترش صادرات گاز را نیز کنار انگیزه‌های ژاپن قرار می‌دهد. شرکت‌های ژاپنی از یک ‌سو می‌خواهند ریسک اختلال در عرضه را کاهش دهند و از سوی دیگر با سرمایه‌گذاری در طرح‌های آمریکایی، موقعیت خود را در مناسبات تجاری و انرژی تقویت کنند. این انتخاب، در حقیقت جابه‌جایی وابستگی به مسیرها و قراردادهای نوین است.

جنگ ایران در گزارش به‌عنوان یکی از عوامل تشدید کننده‌ی تصمیم‌هایی مطرح است که از سال ۲۰۲۳ جریان داشته‌اند. بنابراین، رقم ۲۱ میلیارد دلار نه زیان جنگ است و نه واکنشی آنی. شرکت‌ها با گسترش مالکیت در تولید گاز به دنبال کاهش مخاطره‌ی خود هستند؛ اما درباره‌ی سهم خانوارها و بخش‌های کم‌درآمد، از هزینه‌ی این راه‌برد برآوردی ارایه نشده است.

منبع: فایننشال تایمز، چاپ آسیا، ص. ۱۰؛ «Japan groups spend $21bn to strengthen gas supplies».

کنفدراسیون فوتبال آسیا اعلام کرده جام ملت‌های آسیا که قرار بوده در عربستان برگزار شود، تا دسامبر ۲۰۲۷ به تعویق افتاده است. گزارش فایننشال تایمز این تصمیم را در بستر تنش‌های خاورمیانه تبیین کرده است. بحرانی که از حملات آمریکا و اسراییل به ایران آغاز شد و اکنون با گسترش بی‌ثباتی امنیتی در منطقه، بر برنامه‌های ورزشی نیز اثر گذاشته است.

برگزارکنندگان به شرایط استثنایی منطقه و مشکلات لجستیکی اشاره کرده‌اند. گزارش بر این است که حملات حوثی‌ها به عربستان در تابستان و محدودیت‌های امنیتی، پیش‌تر نیز موجب تغییر برنامه‌ی کنسرت‌ها، مسابقات و دیگر رویدادهای عمومی شده بوده است. بنابراین، تضمین رفت‌وآمد، اسکان و امنیت شرکت‌کنندگان و تماشاگران نیز حایز اهمیت است.

این تعویق، هم‌چنین نشان می‌دهد امنیت روی‌دادهای بزرگ صرفا با سرمایه‌گذاری در ورزش تضمین نخواهد شد. درگیری‌های منطقه‌ای توان اثرگذاری مستقیمی بر برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی کشورهای میزبان دارند.

منبع: فایننشال تایمز، چاپ آسیا، ص. ۴؛ «Saudi Asian Cup tournament postponed to end of next year».

حمله‌ی آمریکا به مواضع موشکی و راداری ایران در جزیره‌ی قشم، بار دیگر نشان داد مذاکره و اعمال فشار نظامی می‌توانند هم‌زمان در دستور کار واشنگتن قرار گیرند. گزارش دی‌ولت، اقدام را محدود معرفی کرده و از شکاف نظر درباره‌ی گام بعدی سخن گفته است.

در یک سوی بحث، طرفداران حفظ فشار نظامی و اقتصادی قرار دارند و در سوی دیگر، کسانی که به امکان توافق و هزینه‌های ادامه‌ی رویارویی نظر دارند. دولت‌های ساحلی خلیج فارس نیز درباره‌ی حملات متقابل و آسیب احتمالی به تاسیسات انرژی نگران‌اند. منافع و مخاطرات این دولت‌ها با خواسته‌های یک‌سان و موضع واحد قابل توضیح نیست.

دی‌ولت می‌نویسد با نزدیک‌ شدن صادرات نفت به سطوح قبلی، هزینه‌ی بیمه‌ی دریایی هم‌چنان بالاست. درواقع، بازگشت شمار محموله‌ها به معنای عادی ‌شدن شرایط حمل و نقل و تجارت نیست. حق‌ بیمه‌ی بیشتر، هزینه‌ی خطر را به قیمت حمل بار اضافه کرده است.

این وضعیت، این را نیز سبب شده که برخی از صاحبان زیرساخت‌های بزرگ و بازیگرانی که مسیر یا ظرفیت جایگزین دارند، نسبت به بنگاه‌های کوچک‌تر انعطاف بیشتری نشان دهند.

منبع: دی‌ولت، ص. ۵؛ «Es gibt keine roten Linien mehr».

دونالد ترامپ در روز برگزاری انتخابات میان ‌دوره‌ای آمریکا اعلام کرد که کمک نظامی سالانه‌ی نزدیک به چهار میلیارد دلار به اسراییل، در پایان سال ۲۰۲۶ متوقف خواهد شد. او در گفت‌وگویی تلویزیونی مدعی شد که بنیامین نتانیاهو نیز با این تصمیم موافق است و اسراییل دیگر به چنین کمکی نیاز ندارد. این اعلام، درباره‌ی توقف کمک بلاعوض است، نه ممنوعیت فروش تسلیحات آمریکایی به اسراییل.

بر اساس توافقی که در دوره‌ی باراک اوباما منعقد شد، ایالات متحده متعهد گردیده بود طی ده سال، ۳۸ میلیارد دلار کمک نظامی به اسراییل اختصاص دهد. بخش بزرگی از این منابع برای خرید تجهیزات نظامی آمریکایی مصرف شده است. بنابراین، سازوکار کمک، نوعی انتقال مالیات‌های شهروندان آمریکایی به شرکت‌های اسلحه‌سازی برای تامین تسلیحاتی اسراییل بوده است.

ترامپ توضیح داده که این کمک‌ها به یکی از موضوعات انتقادی موثر در رقابت‌های انتخاباتی تبدیل شده‌اند. او به‌ویژه از عبدال السید، نامزد دموکرات سنا در میشیگان، نام برده است. جنگ آمریکا با ایران و حمایت واشنگتن از اسراییل در این انتخابات، در کنار مسایل اقتصادی، به موضوعات اختلاف میان رای‌دهندگان تبدیل شده‌اند.

توقف اعلام ‌شده، می‌تواند شکل رابطه‌ی مالی واشنگتن و تل‌آویو را تغییر دهد؛ اما به معنای پایان وابستگی نظامی یا هم‌کاری تسلیحاتی میان آن دو نخواهد بود. ترامپ گفته اسراییل هم‌چنان خواهد توانست تجهیزات مورد نیاز خود را خریداری کند.

این تحول، هم‌چنین نشان می‌دهد که جنگ ایران چگونه وارد محاسبات سیاست داخلی آمریکا شده است. هزینه‌ی حمایت از متحدان خارجی اکنون با مطالبات رای‌دهندگانی سنجیده می‌شود که درباره‌ی جنگ و هزینه‌های زندگی، پرسش‌هایی اساسی مطرح کرده‌اند. بااین‌حال، تا زمان تبدیل اعلام ترامپ به تصمیم اجرایی، نمی‌توان آن را کاهش تحقق‌یافته‌ی هزینه‌های نظامی آمریکا یا تغییر قطعی در موازنه‌ی منطقه معرفی کرد.

منبع: تایمز، ص. ۱؛ دیوید چارتر، «President plays trump card by scrapping Israel aid on polling day».

دولت راست‌گرا و مورد حمایت نئولیبرال‌های ایتالیا، در پیش‌نویس بودجه‌ی ایتالیا مالیاتی ۲۶درصدی بر سود تحقق‌نیافته‌ی دارایی‌های افراد ثروتمندی پیشنهاد کرده که اقامت مالیاتی خود را از کشور خارج می‌کنند. طبق گزارش فایننشال تایمز، آستانه‌ی مشمولیت دارایی ۸۰۰ هزار یورو است و این پیشنهاد برای اجرا به تصویب پارلمان نیاز دارد.

ایتالیا در سال‌های گذشته با نظام مالیاتی ترجیحی کوشیده بود متخصصان پردرآمد و ساکنان خارجی ثروتمند را جذب کند. در آن سازوکار، پرداخت سالانه‌ی ثابت بابت درآمد و دارایی خارجی جایگزین بخشی از مالیات‌گیری متعارف می‌شد. حالا حقوق‌دانانِ فعال در مدیریت ثروت هشدار داده‌اند که وضع مالیات خروج ممکن است اعتماد به ثبات قواعد را کاهش دهد.

طرح پیشنهادی شامل افرادی می‌شود که در شش سال از ده سال پیش از خروج، مقیم مالیاتی ایتالیا بوده‌اند و برای برخی دارایی‌هایی که پس از خروج فروخته نمی‌شوند، امکان بازپرداخت پیش‌بینی شده است.

امکان جابه‌جایی اقامت و دارایی برای گروه کوچکی از صاحبان ثروت، ابزار چانه‌زنی مهمی در برابر دولت به شمار می‌رود. در همان حال، بیشتر دریافت‌کنندگان خدمات عمومی نمی‌توانند با همان سهولت محل پرداخت مالیات را تغییر دهند. گزارش محاسبه‌ای از سهم این طرح در بودجه‌ی ایتالیا ندارد؛ اما نشان می‌دهد دولت چگونه میان جذب سرمایه‌ی متحرک و حفظ پایه‌ی مالیاتی خود گرفتار شده است. تناقضی که از ادعای عدم دخالت دولت در بازار و حقیقت برآمده از سرشت سرمایه‌دارانه‌ی آن که مجبور است در بازار دخالت کند، برمی‌آید.

منبع: فایننشال تایمز، چاپ آسیا، ص. ۱؛ «Meloni’s exit tax proposal raises doubt over Italy’s appeal to super-rich expats».

فریدریش مرتس در دیدار با ولودیمیر زلنسکی، وعده‌ی ادامه‌ی حمایت نظامی و مالی آلمان از اوکراین را داده است. در میان پیشنهادهای مطرح ‌شده، کمک اضافی برای تعمیر نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های غیرنظامی قرار دارد.

گزارش دی‌ولت توضیح داده که آسیب به تاسیسات تولید و انتقال برق، امکانات روزمره‌ی غیرنظامیان را تحت فشار قرار داده است. تولید برق، به عنوان کالایی اساسی که شرط کارکرد بیمارستان، آب‌رسانی، گرمایش و فعالیت بسیاری از واحدهای تولیدی است، با چالش‌هایی مواجه شده است.

مذاکرات پیشنهادی با مشارکت آمریکا، روسیه و اوکراین قرار است درباره‌ی امنیت پس از جنگ، کاهش تنش و مسایل انسانی گفت‌وگو کند. دولت آلمان نیز خواهان نقش‌آفرینی اروپا در ترتیبات آینده است. این خواسته‌ها، مواضع سیاسی بازیگران‌اند و نتیجه‌ی مذاکره و میزان مشارکت واقعی آنان هنوز مشخص نیست.

این وعده در حالی به اوکراین داده شده که کمک‌های پیشین اروپا به اوکراین سر از بازار سیاه تسلیحاتی درآورده‌اند یا در قالب‌های مختلف به تملک الیگارشی اوکراین درآمده‌اند و وضعیت نابه‌سامان اقتصادی آلمان موجب بروز اعتراضات بسیاری شده است.

منبع: دی‌ولت، ص. ۱؛ لئونهارد لاندس، «Merz appelliert an Moskau: Zeit für ein Ende des Krieges».

هفت پرواز مسافربری در اروپا روز سوم نوامبر پس از دریافت تهدیدهای امنیتی با تغییر مسیر، بازرسی یا اقدامات حفاظتی روبه‌رو شدند. دو پرواز از بریتانیا نیز در میان آن‌ها بودند. مقام‌های دولتی این هشدارها را مخرب و بی‌اساس توصیف کردند. همه‌ی هواپیماهای مورد اشاره سالم فرود آمدند و در بازرسی‌ها مواد منفجره‌ای پیدا نشد.

یکی از پروازهای شرکت لهستانی لات از هیترو به ورشو، به فرودگاه مدلین تغییر مسیر داد. این فرودگاه برای مدتی بسته شد. پرواز دیگری از منچستر پس از ورود به مورسیا در اسپانیا بازرسی شد. در ایتالیا نیز هواپیماهای رایان‌ایر پس از دریافت هشدار تحت بررسی قرار گرفتند و برای یکی از پروازها اسکورت نظامی در نظر گرفته شد.

پی‌آمد عملی تهدیدها، فراتر از درستی یا نادرستی ادعای اولیه بود. تغییر مسیر هواپیما، تعطیلی موقت فرودگاه و حضور تیم‌های امنیتی، هزینه‌های عملیاتی و اختلال در برنامه‌ی سفر را ایجاد کردند. گزارش گاردین به سابقه‌ی اقدامات خراب‌کارانه در اروپا و گمانه‌زنی‌ها درباره‌ی نقش روسیه اشاره کرده؛ اما تاکید دارد که در زمان انتشار، شواهد فوری از دخالت یک دولت خارجی در این مجموعه تهدیدها وجود نداشته است.

فیلیپ باوم، متخصص امنیت هوانوردی، توضیح داده که تهدیدهای بی‌اساس پدیده‌ای نادر نیستند و واکنش یک‌سان به همه‌ی آن‌ها می‌تواند حمل‌ونقل هوایی را فلج نماید. در مقابل، نادیده‌گرفتن یک هشدار معتبر نیز ممکن است مخاطراتی جدی ایجاد ‌کند.

منبع: گاردین، ص. ۱ و ۲؛ دن سباگ، گوین توپم و جیمی گریرسون، «Flights hit by malicious hoax bomb threats».