محمدرضا کریمی
دونالد ترامپ که در کمپ دیوید از حملات سنگینی علیه ایران سخن گفته بود، در فاصلهای کمتر از دو روز پس از آن، در واشنگتن اعلام کرد به دلیل شکلگیری خطوط کلی یک توافق، حملات تازه را فعلا متوقف میکند. این چرخش نشان میدهد تهدید نظامی برای کاخ سفید، همزمان واجد دو چهرهی ابزار مذاکره و حق محفوظ بازگشت به جنگ است.
ترامپ طرح تازهای برای حمله به ایران را تایید کرده بود و امکان آغاز عملیات از آخر هفته وجود داشته است. هدفهای مورد نظر، زیرساخت انرژی، پالایشگاهها، نیروگاهها و مراکز مرتبط با توان موشکی ایران عنوان شدهاند. گزارشهای مختلف، میان «تایید طرح»، «صدور فرمان نهایی اجرا» و «آغاز عملیات» در نوسان بودهاند. برخی گزارشها از «فرمان حمله» نوشته و برخی تصریح کرده بودند که مجوز نهایی صادر نشده بوده و پیشرفت دیپلماتیک میتوانسته تصمیم را تغییر دهد.
ترامپ روز جمعه در نشست کابینه در کمپ دیوید گفت آمریکا ایران را «بسیار سخت» خواهد زد تا تهران دیگر توان تحمل حملات را نداشته باشد. کاخ سفید نیز مدعی شد ایران تفاهم مربوط به آتشبس را نقض کرده، به کشتیهای تجاری حمله کرده و نیروهای آمریکایی را کشته است. تهران در مقابل، واشنگتن را به تشدید جنگ متهم کرد و هشدار داد حمله به زیرساختهای ایران با پاسخ علیه منافع آمریکا و احتمالا زیرساختهای انرژی منطقه روبهرو خواهد شد. التهاباتی چون حملات پهپادی به کویت، برخورد پرتابه با نفتکشی در نزدیک عمان و افزایش هشدارهای امنیتی آمریکا برای شهروندانش در ده کشور منطقه گزارش شده است.
تحول بعدی، شامگاه شنبه رخ داد. ترامپ در شبکهی اجتماعی خود نوشت متحدان خاورمیانهای آمریکا به خطوط کلی توافقی برای پایان دادن به جنگ رسیدهاند و او فعلا دستور حملات تازه را صادر نمیکند. او مدعی شد که شرطهای اعلامی واشنگتن شامل بازگشایی فوری و کامل تنگهی هرمز و پایان دادن به آن چه «تهدید هستهای ایران» نامید، بوده است. ترامپ همچنین گفت اسراییل با پیوستن به این چارچوب موافقت کرده است. عربستان، که زیرساختهای انرژی کشورهای خلیج فارس را در معرض پاسخ ایران میدید، از آمریکا خواسته بود دامنهی حملات تازه را محدود کرده و از هدف قرار دادن بخش انرژی پرهیز کند.
الگوی آمادهسازی نیروها برای حمله، معوقسازی آن و فعالسازی مجددش بدون آن که ساز و کار مشترکی برای تشخیص نقض توافق یا مهار تصمیم یک جانبه وجود داشته باشد، موقعیت میانجیها را نیز محدود میکند. درخواست دولتهای خلیج فارس که نخستین هدفهای احتمالی پاسخ ایران، پایگاهها، بنادر، نیروگاهها و مسیرهای صادراتیشان است، بیشتر مبتنی بر تلاشی برای جلوگیری از انتقال هزینهی تصمیم واشنگتن به زیرساخت و جمعیت خودشان است تا میانجیگری در مفهوم رایجش.